بازخوانی مفهوم اراده آزاد و مسئولیت کیفری در پرتو یافته های علوم اعصاب؛ رویکردی نوین به مجازات و بازپروری بزهکاران

مسئولیت کیفری در حقوق جزا به طور سنتی بر مفروضه هایی چون آگاهی، اختیار، اراده آزاد و توانایی کنترل رفتار استوار بوده است. بر همین اساس، شخص زمانی سزاوار سرزنش و مجازات دانسته می شود که رفتار مجرمانه به اراده و انتخاب او قابل انتساب باشد. با این حال، یافته های نوین علوم اعصاب نشان می دهد که تصمیم گیری، کنترل تکانه، پیش بینی پیامدها، همدلی و ارزیابی اخلاقی رفتار، ارتباط مستقیم با ساختار و عملکرد مغز دارند. این یافته ها برداشت مطلق از اراده آزاد را با چالش مواجه ساخته و ضرورت بازخوانی مفهوم مسئولیت کیفری را مطرح می کنند. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی بررسی می کند که آیا کاهش یا اختلال در اراده آزاد می تواند به نفی کامل مسئولیت کیفری منجر شود یا باید مبنایی برای درجه بندی آن قرار گیرد. نتیجه پژوهش نشان می دهد که علوم اعصاب به معنای کنار گذاشتن مسئولیت کیفری نیست، بلکه می تواند در تشخیص مسئولیت کامل، مسئولیت کاهش یافته و فقدان مسئولیت نقش آفرین باشد. همچنین این یافته ها ضرورت گذار از مجازات صرفا سزادهنده به سوی رویکردهای درمانی، تامینی، تربیتی و بازپرورانه را تقویت می کنند. در نهایت، اصلاح قوانین کیفری برای پذیرش محتاطانه شواهد عصب شناختی و فردی سازی پاسخ کیفری پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

اراده آزاد ، مسئولیت کیفری ، علوم اعصاب ، بازپروری بزهکاران.