جایگاه عدالت اقلیمی در نظام حقوق بین الملل محیط زیست و مسئولیت دولت های توسعه یافته

تغییرات اقلیمی از آن دسته پدیده هایی است که در آن میان «سهم در ایجاد زیان» و «تحمل زیان» گسستی آشکار وجود دارد؛ دولت هایی که کمترین نقش را در انتشار تاریخی گازهای گلخانه ای داشته اند، بیشترین آسیب را متحمل می شوند. عدالت اقلیمی همان مفهومی است که می کوشد این گسست را به زبان حقوقی ترجمه کند و آن را از حوزه اخلاق و سیاست به قلمرو تعهد و مسئولیت منتقل سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر اسناد بین المللی، رویه قضامنتقل سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر اسناد بین المللی، رویه قضات بررسی می کند و به این پرسش پاسخ می دهد که مسئولیت دولت های توسعه یافته بر چه مبنایی استوار است و تا چه اندازه قابلیت اجرایی دارد. یافته ها نشان می دهد عدالت اقلیمی در قالب اصل مسئولیت های مشترک اما متفاوت و توانمندی های مربوطه، تعهد به تامین مالی و انتقال فناوری، و سازوکار خسارات و زیان ها وارد حقوق موضوعه شده است؛ اما ساختار داوطلبانه موافقت نامه پاریس، ماهیت تسهیل گر و غیرتنبیهی سازوکارهای پایبندی، دشواری اثبات رابطه سببیت و موانع صلاحیتی، فاصله ای معنادار میان تعهد و اجرا پدید آورده است. با این حال، رای مشورتی دیوان بین المللی دادگستری (۲۰۲۵) و رای مشورتی دیوان بین المللی حقوق دریاها (۲۰۲۴) نقطه عطفی در عرفی سازی تعهد پیشگیری اقلیمی و پیوند آن با مسئولیت بین المللی دولت ها به شمار می رود و مسیر گذار از «همکاری داوطلبانه» به «مسئولیت حقوقی» را هموار کرده است.

کلیدواژه ها:

عدالت اقلیمی ، حقوق بین الملل محیط زیست ، مسئولیت های مشترک اما متفاوت ، موافقت نامه پاریس ، مسئولیت بین المللی دولت ، خسارات و زیان ها.