تحلیل حقوقی تعهدات ناشی از مذاکرات پیش قراردادی در حقوق ایران

مرحله مذاکرات پیش قراردادی، نقطه آغاز شکل گیری اعتماد و توافق قراردادی است؛ اما فقدان مقررات صریح در حقوق موضوعه ایران، تعیین حدود مسئولیت طرفین را به اصول کلی حقوقی و فقهی واگذار کرده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به اصول حسن نیت (ماده ۱۰ ق.م)، قاعده لاضرر، منع اضرار به غیر، منع سوءاستفاده از حق و قواعد عام مسئولیت مدنی (قانون مسئولیت مدنی ۱۳۳۹)، به بررسی ماهیت، مبانی، مصادیق و آثار نقض تعهدات پیش قراردادی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که مسئولیت پیش قراردادی در نظام حقوقی ایران عمدتا در قالب مسئولیت خارج از قرارداد قابل تحلیل است و ارکان آن شامل ضرر واقعی، رابطه سببیت و رفتار غیرمنصفانه (تقصیر در مذاکره) می باشد. یافته ها نشان می دهد که هرچند اصل بر «آزادی مذاکرات» است، اما این آزادی با «اصل حسن نیت» و «منع سوءاستفاده از حق» محدود می شود. مصادیق اصلی نقض شامل ارائه اطلاعات نادرست، پنهان کاری، قطع غیرموجه مذاکرات با سوءنیت، و سوءاستفاده از اطلاعات محرمانه است. جبران خسارت معمولا محدود به خسارت منفی (هزینه های بیهوده و از دست رفتن فرصت های معقول) بوده و مطالبه منافع احتمالی (خسارت مثبت) به سختی پذیرفته می شود. این پژوهش پیشنهاد می کند که توسعه دکترین اعتماد مشروع و استفاده گسترده تر از توافق های مقدماتی مانند NDA می تواند حمایت موثرتری از زیان دیدگان فراهم کند و حقوق ایران را به استانداردهای بین المللی مانند اصول UNIDROITنزدیک تر سازد.

کلیدواژه ها:

تعهدات پیش قراردادی ، مسئولیت مدنی خارج از قرارداد ، حسن نیت ، قطع غیرموجه مذاکرات ، اعتماد مشروع ، culpa in contrahendo ، حقوق قراردادها.