تحلیل تاثیر اقتصاد پنهان و فرار مالیاتی پلتفرم های دیجیتال بر درآمد مالیاتی دولت

اقتصاد پنهان به عنوان بخشی از فعالیت های اقتصادی که به طور عامدانه از دید نهادهای نظارتی و مالیاتی پوشیده می ماند، یکی از مهم ترین عوامل کاهش ظرفیت درآمدی دولت ها به شمار می رود. گسترش پلتفرم های دیجیتال در دو دهه گذشته این پدیده را از شکل سنتی خود، که عمدتا بر معاملات نقدی و کسب وکارهای ثبت نشده استوار بود، به شکلی نوین و پیچیده تر منتقل کرده است؛ شکلی که در آن رد مالی معاملات در بسترهای برخط پراکنده می شود و تعیین محل تحقق درآمد و اقامتگاه مالیاتی بنگاه دشوار می گردد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر داده های ثانویه و مطالعات مالیه عمومی، تاثیر اقتصاد پنهان و فرار مالیاتی پلتفرم های دیجیتال بر درآمد مالیاتی دولت را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که سه سازوکار اصلی، یعنی نامرئی بودن فروشنده خرد در بسترهای واسط، انتقال سود به قلمروهای کم مالیات، و ناکارآمدی معیار سنتی «مقر ثابت» در تعیین صلاحیت مالیاتی، موجب فرسایش پایه های مالیاتی می شوند. همچنین حجم بالای اقتصاد پنهان در ایران، که در برآوردهای مختلف بین حدود بیست تا چهل درصد تولید ناخالص داخلی گزارش شده است، نشان می دهد که ورود اقتصاد سکویی بدون اصلاح زیرساخت اطلاعاتی و قانونی، احتمال گسترش شکاف مالیاتی را افزایش می دهد. در پایان، تکلیف گزارش دهی برای پلتفرم ها، اتصال سامانه های پرداخت به پایگاه اطلاعات مالیاتی، و بازنگری در مفهوم «حضور اقتصادی موثر» به عنوان راهکارهای کاهش فرار مالیاتی پیشنهاد می شود

کلیدواژه ها:

اقتصاد پنهان ، فرار مالیاتی ، پلتفرم های دیجیتال ، درآمد مالیاتی دولت ، شکاف مالیاتی ، عدالت مالیاتی.