از ابزار تا همکار: مروری بر نقش هوش مصنوعی در تسهیل وظایف حرفه ای معلمان

هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری تحول آفرین، نقش فزاینده ای در نظام تعلیم و تربیت ایفا می کند و ظرفیت آن را دارد که معلمان را از جایگاه یک «ابزار» صرف به سطح «همکار» حرفه ای ارتقا دهد. مقاله حاضر با رویکرد مرور روایتی و با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در تسهیل وظایف حرفه ای معلمان، به مرور مقاله های منتشرشده بین سال های ۱۴۰۰ تا پایان مرداد ۱۴۰۵ پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که بهره گیری اثربخش از این فناوری، مستلزم شکل گیری سواد هوش مصنوعی در دو قلمرو «کنش فکورانه» و «پایبندی اخلاقی» و نیز تامین سه الزام انسانی-تربیتی، فرهنگی-اجتماعی و زیرساختی-فناورانه است. اگرچه هوش مصنوعی مزایایی چون شخصی سازی یادگیری، کاهش بار کاری و خودکارسازی وظایف اداری را به همراه دارد، اما چالش هایی نظیر نبود زیرساخت، دانش ناکافی معلمان و مسائل اخلاقی، موانعی جدی بر سر راه آن محسوب می شوند. با وجود نگرش مثبت معلمان، سطح آمادگی عملی آنان در سطح متوسط قرار دارد و شکاف معناداری میان «نگرش» و «عمل» مشاهده می شود. در عین حال، کاربرد هوش مصنوعی تاثیر مثبتی بر توانمندسازی شناختی و خودکارآمدی شغلی معلمان داشته و حس شایستگی، خودمختاری و اثرگذاری آنان را تقویت می کند. نتیجه آنکه گذار از ابزار به همکار، نیازمند طراحی برنامه های هدفمند توسعه حرفه ای، تامین زیرساخت های پایدار و تدوین چارچوب های اخلاقی شفاف است. هوش مصنوعی، مانند شمشیری دولبه عمل میکند؛ از یک سو ابزاری توانمند برای ارتقای یادگیری و از سوی دیگر، در صورت استفاده نادرست، میتواند مانع پرورش تفکر انتقادی و مهارتهای تحلیلی شود. پس این فناوری باید در جایگاه ابزاری تسهیلگر و همراه آموزشی قرار گیرد، نه جایگزین اندیشه ورزی و خلاقیت انسانی معلم.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش ، تسهیل وظایف ، توانمندسازی ، معلمان