خط مشی گذاری مبتنی بر هوش مصنوعی در نظام اداری: فرصت ها و تهدیدها برای حکمرانی خوب

گسترش شتابان فناوری های نوین و گذار نظام های اداری از خودکارسازی سنتی به خط مشی گذاری مبتنی بر هوش مصنوعی، موازنه ارزش های حکمرانی عمومی را دگرگون ساخته است. این پژوهش با هدف واکاوی دلالت های این تحول، در پی پاسخ به دو هدف اصلی شامل «شناسایی و تحلیل فرصت های حاصل از خط مشی گذاری مبتنی بر هوش مصنوعی در ارتقای شاخص های حکمرانی خوب» و «بازشناسی و دسته بندی تهدیدها و چالش های ناشی از پیاده سازی آن در مواجهه با موازین حکمرانی خوب» به رشته تحریر درآمده است. از حیث روش شناسی، این مطالعه بر مبنای رویکرد توصیفی تحلیلی و روش مرور روایتی انتقادی پیشینه های پژوهشی پنج سال اخیر (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵) سامان یافته و با بهره گیری از اسناد کتابخانه ای و مقالات معتبر نمایه شده در پایگاه های بین المللی انجام گرفته است. یافته های حاصل از ارزیابی هدف نخست نشان می دهد که هوش مصنوعی توان ارتقای چشمگیر اثربخشی اداری، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، سرعت بخشی به ارائه خدمات عمومی، کاهش هزینه های مبادله و بهبود نظارت پذیری فرایندها را داراست. با این حال، تحلیل داده های هدف دوم آشکار ساخت که استقرار شتاب زده این سامانه ها چالش هایی بنیادین همچون نقض عدالت رویه ای ناشی از تاریکی محاسباتی، بازتولید تبعیض های تاریخی در قالب سوگیری های الگوریتمی، بحران در انتساب مسئولیت اداری و تهدید حاکمیت اطلاعاتی را متوجه نظام عمومی می سازد. نتایج کلان پژوهش حاکی از آن است که هوش مصنوعی فی نفسه تضمین کننده حکمرانی مطلوب نیست، بلکه کارآمدی آن مشروط به تدوین چارچوب های تنظیمی فراگیر، حاکمیت شفاف الگوریتمی، اولویت بخشی به تبیین پذیری تصمیمات اداری و حفظ جایگاه نظارتی انسان در چرخه خط مشی گذاری عمومی است.

کلیدواژه ها:

خط مشی گذاری عمومی ، هوش مصنوعی ، نظام اداری ، حکمرانی خوب ، عدالت رویه ای ، شفافیت اطلاعاتی ، سوگیری الگوریتمی ، پاسخ گویی عمومی