منازعات هژمونیک و دینامیک های روابط سیاسی ایران با کشورهای عرب خاورمیانه۱۳۵۷-۱۴۰۳

روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای عرب خاورمیانه در چند دهه اخیر همواره با نوسانات و تنش هایی همراه بوده است این روابط که از ترکیب عوامل مذهبی ،تاریخی، ژئوپلیتیکی، اقتصادی و سیاسی شکل گرفته است در بسیاری از موارد به دلیل تعارض منافع منطقه ای و جهانی به وضعیت ناپایدار و نابسامانی رسیده است یکی از این نابسامانی ها رقابت ایران و برخی کشورهای عرب به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی بر سر نفوذ سیاسی هژموتیک و مذهبی در منطقه است .به طوری که بعد از انقلاب اسلامی ابعاد این رقابت با توجه به تغییر نظام سیاسی در ایران و شیعه محور شدن آن اشکال تازه ای به خود گرفته است رقابت و روابط آنها همواره تحت تاثیر عوامل داخلی و محیطی هم فراز و نشیب زیادی طی کرده است(پوراحمدی و دارابی،۱۳۹۷، ۱-۱۲۵).البته منازعه آنها بعد هویتی سازه انگاری و هستی شناختی دارد که باعث به وجود آمدن روابط خصمانه بین ایران و عربستان شده است در کنار این اختلافات دیدگاه ها درباره جنگ های نیابتی (بحران سوریه، یمن و لبنان) ،روابط با قدرت های جهانی (ایالات متحده آمریکا و اسرائیل) و مسائل مربوط به امنیت خلیج فارس باعث افزایش بی اعتمادی متقابل شده است که این نشان می دهد منازعات هژمونیک میان ایران از یک سو و محور عربی به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی از سوی دیگر مهم ترین عامل تعیین کننده در شکل گیری تشدید و تداوم بحران های منطقه ای بوده است که این رقابت ها در قالب جنگ های نیابتی،ایدئولوژیک، بحران های امنیتی و اختلافات ژئوپلتیکی متجلی شده است به طوری که هرگونه تلاش برای عادی سازی روابط با مانع مواجه می شود (اسلامی وامانی کیکانلو،۱۴۰۱، ۱-۳۲).

کلیدواژه ها:

: ایران ، عربستان ، خاورمیانه ، منازعات ، ایدئولوژیک ، نفوذ سیاسی هژمونیک ، جنگ های نیابتی