اثرات آلودگی با میکروپلاستیک ها بر باروری و پیامدهای تولیدمثلی زنان و مردان: مروری بر شواهد نوین

مقدمه: آلودگی ناشی از پلاستیک ها در دهه های اخیر به یکی از چالش های مهم زیست محیطی و سلامت عمومی تبدیل شده است. میکروپلاستیک ها (Microplastics; MPs) و نانوپلاستیک ها (Nanoplastics; NPs) ذرات بسیار کوچکی هستند که در اثر تجزیه محصولات پلاستیکی یا به صورت اولیه وارد محیط زیست می شوند. این ذرات از طریق مواد غذایی، آب، هوا و تماس پوستی وارد بدن انسان شده و شواهد جدید نشان می دهد که می توانند در برخی بافت های انسانی، از جمله بافت های مرتبط با تولیدمثل، حضور داشته باشند. هدف این مقاله بررسی شواهد موجود درباره اثر میکروپلاستیک ها بر باروری زنان و مردان، عملکرد گنادها، کیفیت گامت ها، لانه گزینی جنین و پیامدهای بارداری است.روش بررسی: این مقاله یک مرور روایتی با استفاده از شواهد منتشرشده در پایگاه های PubMed، Scopus و Web of Science است. مطالعات مروری، سیستماتیک، حیوانی، آزمایشگاهی و مطالعات انسانی مرتبط با میکروپلاستیک ها، نانوپلاستیک ها، باروری، عملکرد تخمدان، کیفیت اسپرم، بارداری و پیامدهای تولیدمثلی مورد بررسی قرار گرفتند.یافته ها: شواهد موجود نشان می دهد که میکرو و نانوپلاستیک ها می توانند از طریق القای استرس اکسیداتیو، التهاب، اختلال عملکرد میتوکندری، آسیب DNA، آپوپتوز و اختلال در مسیرهای هورمونی بر دستگاه تولیدمثل اثر بگذارند. در مطالعات حیوانی و آزمایشگاهی، مواجهه با این ذرات با کاهش کیفیت اسپرم، اختلال در اسپرماتوژنز، آسیب سلول های سرتولی و لیدیگ، اختلال عملکرد تخمدان، کاهش ذخیره و رشد فولیکولی و اختلال در بلوغ اووسیت همراه بوده است. همچنین شواهدی از حضور میکرو و نانوپلاستیک ها در مایع فولیکولی، اسپرم، جفت، مایع آمنیوتیک و مکونیوم گزارش شده است. یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز در سال ۲۰۲۵ نیز ارتباط میان وجود میکروپلاستیک در بافت های مرتبط با بارداری و برخی پیامدهای نامطلوب بارداری، از جمله محدودیت رشد داخل رحمی، را گزارش کرده است. با این حال، بخش قابل توجهی از شواهد مربوط به مطالعات حیوانی و آزمایشگاهی بوده و ارتباط علی قطعی در انسان هنوز اثبات نشده است.نتیجه گیری: میکروپلاستیک ها به عنوان یک آلاینده نوظهور محیطی ممکن است تهدیدی بالقوه برای سلامت باروری زنان و مردان باشند. با توجه به افزایش شواهد درباره حضور این ذرات در بافت های تولیدمثلی انسان، انجام مطالعات کوهورت آینده نگر، تعیین دوز مواجهه واقعی، استانداردسازی روش های شناسایی و بررسی تاثیر انواع مختلف پلیمرها ضروری است. متخصصان مامایی، زنان، زایمان و ناباروری می توانند با افزایش آگاهی زوجین درباره کاهش مواجهه غیرضروری با پلاستیک ها، در پیشگیری اولیه نقش داشته باشند.

کلیدواژه ها:

میکروپلاستیک ، نانوپلاستیک ، باروری ، ناباروری ، اسپرم ، تخمدان ، اووسیت ، بارداری ، جفت ، سلامت باروری.