کاربرد آب مجازی به عنوان شاخص تصمیم یار در برنامه ریزی لجستیکی و افزایش تاب آوری زنجیره تامین

برنامه ریزی زنجیره های تامین بر اساس معیارهایی نظیر هزینه، زمان تامین، کیفیت، قابلیت دسترسی، ظرفیت ذخیره سازی و قابلیت اطمینان انجام می شود؛ درحالی که وابستگی این زنجیره ها به منابع آب، که بخش مهمی از آن به صورت غیرمستقیم و در قالب آب مجازی نهفته است، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، بررسی امکان استفاده از آب مجازی به عنوان یک شاخص تصمیم یار در برنامه ریزی لجستیکی و ارزیابی نقش آن در افزایش تاب آوری زنجیره تامین است. در این مطالعه، زنجیره پشتیبانی نظامی در قالب پنج مرحله تولید مواد اولیه، فرآوری و تولید، حمل ونقل و توزیع، مصرف و خدمات پشتیبانی مورد بررسی قرار گرفت و چهار گروه اصلی شامل مواد غذایی، تجهیزات و مواد صنعتی، سوخت و خدمات پشتیبانی ارزیابی شدند. نتایج نشان داد مجموع آب مجازی گروه های اصلی مورد مطالعه بیش از ۴۶ میلیون مترمکعب در سال است. تجهیزات و مواد صنعتی با حدود ۶/۲۳ میلیون مترمکعب و مواد غذایی با حدود ۷/۲۰ میلیون مترمکعب، بیشترین سهم را داشتند. همچنین مشخص شد حدود ۸۸ درصد وابستگی آبی زنجیره به شکل غیرمستقیم و از طریق آب مجازی ایجاد می شود، در حالی که سهم مصرف مستقیم حدود ۱۲ درصد است. در یک سناریوی اصلاح سبد غذایی برای ۱۰ هزار نفر طی ۱۸۰ روز، تغییر ترکیب اقلام غذایی موجب کاهش آب مجازی از ۷۲/۹ به ۴۷/۸ میلیون مترمکعب، معادل حدود ۹/۱۲ درصد شد. درنتیجه وارد کردن شاخص آب مجازی در کنار هزینه، زمان، کیفیت و قابلیت تامین می تواند دیدگاه تصمیم گیرندگان را از مدیریت صرفا عملیاتی به سمت مدیریت منابع و تاب آوری بلندمدت سوق دهد.

کلیدواژه ها:

آب مجازی ، لجستیک ، زنجیره تامین ، بهینه سازی ، مدیریت منابع آب