بررسی تاثیرآموزش مطالعات اجتماعی بر تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان دوره متوسطه اول

این مقاله با هدف بررسی تاثیر آموزش مطالعات اجتماعی بر تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان دوره متوسطه اول تدوین شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که در شرایط پیچیده اجتماعی امروز، مدرسه دیگر صرفا نهادی برای انتقال محفوظات درسی نیست، بلکه یکی از مهم ترین کانون های جامعه پذیری، تربیت شهروندی، رشد اخلاق اجتماعی و پرورش آمادگی نسل نوجوان برای حضور مسئولانه در عرصه های جمعی به شمار می آید. در این میان، درس مطالعات اجتماعی به دلیل ماهیت میان رشته ای، پیوند مستقیم با زندگی روزمره، توجه به هویت فردی و جمعی، پرداختن به مفاهیمی چون قانون مداری، مشارکت، حقوق و تکالیف اجتماعی، تعلق اجتماعی، همدلی، تعاون، عدالت، محیط زیست، فرهنگ شهروندی و مسئولیت نسبت به دیگران، ظرفیت ویژه ای برای پرورش مسئولیت پذیری اجتماعی در دانش آموزان دارد. بر همین اساس، در این پژوهش تلاش شده است با رویکردی تحلیلی مروری، مبانی نظری، ابعاد تربیتی و کارکردهای آموزشی مطالعات اجتماعی در دوره متوسطه اول بررسی شود و سپس سازوکارهایی که از طریق آن ها این حوزه درسی می تواند نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای مسئولانه اجتماعی را در دانش آموزان تقویت کند، تبیین گردد. شیوه پژوهش حاضر مروری تحلیلی است و روند انجام آن مبتنی بر گردآوری، دسته بندی و تحلیل منابع معتبر داخلی و خارجی در زمینه برنامه درسی مطالعات اجتماعی، تربیت شهروندی، مسئولیت پذیری اجتماعی، روان شناسی رشد اجتماعی نوجوانان و جامعه شناسی آموزش بوده است. در این فرآیند، آثار نظریه پردازان برجسته و نتایج پژوهش های تجربی مرتبط مطالعه شد و تلاش گردید پیوند میان محتوای درس، روش تدریس، تعاملات کلاسی، تجربه های مشارکتی و پیامدهای تربیتی آن در سطح مدرسه و اجتماع تبیین شود. یافته های مقاله نشان می دهد که آموزش مطالعات اجتماعی زمانی می تواند به طور موثر مسئولیت پذیری اجتماعی را تقویت کند که از سطح انتقال اطلاعات فراتر رود و به بستری برای گفت وگو، تحلیل مسائل واقعی، تمرین تصمیم گیری اخلاقی، تجربه کار گروهی، شناخت پیامدهای رفتار فردی بر جمع، مشارکت در فعالیت های مدرسه محور و جامعه محور، و درونی سازی ارزش های مدنی تبدیل شود. همچنین نتایج نشان می دهد که نقش معلم در تبدیل محتوای کتاب به تجربه زیسته یادگیری، نقش مدرسه در ایجاد اقلیم مشارکتی، و نقش برنامه درسی در پیوند دادن آموخته ها با واقعیت های زندگی اجتماعی، از عوامل اساسی در شکل گیری مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

مطالعات اجتماعی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، دانش آموزان دوره متوسطه اول