نقش مسئولیت های کوچک و چرخشی در تقویت جو مشارکتی کلاس ابتدایی

شکل گیری جو مشارکتی در کلاس ابتدایی، یکی از ارکان اساسی یادگیری فعال و تربیت اجتماعی دانش آموزان است. در این میان، واگذاری مسئولیت های کوچک و چرخشی به کودکان، راهبردی ساده اما بسیار اثربخش برای تقویت احساس تعلق، همکاری و مشارکت در کلاس محسوب می شود. این مقاله با هدف بررسی نقش مسئولیت های کوچک و چرخشی در تقویت جو مشارکتی کلاس ابتدایی، با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای و مرور پژوهش های داخلی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که واگذاری مسئولیت هایی مانند نظم دهی به کلاس، آب دادن به گل ها، توزیع برگه ها، مسئول کتابخانه کلاس، کمک به همکلاسی و مدیریت گروه، به دلیل تناسب با توانایی های کودکان و چرخشی بودن، موجب افزایش احساس شایستگی، خودمختاری و پیوندجویی در آنان می شود. این مسئولیت ها، فرصت هایی عینی برای تمرین مهارت های اجتماعی مانند همکاری، نوبت گیری، احترام متقابل و حل مسئله فراهم می آورند و از طریق ایجاد حس مالکیت نسبت به کلاس، رفتارهای مشارکتی را تقویت می کنند. همچنین، چرخشی بودن مسئولیت ها باعث می شود همه ی دانش آموزان بدون استثنا تجربه ی مسئولیت پذیری را کسب کنند و از برچسب خوردن و تبعیض جلوگیری شود. بر اساس مبانی نظری روانشناسی مثبت نگر و تئوری خودتعیین گری و پژوهش های داخلی، مسئولیت های کوچک و چرخشی با ارضای نیازهای اساسی روان شناختی کودکان، زمینه ساز ایجاد جو کلاسی مثبت، مشارکتی و حمایتگر می شوند. در این مقاله، پس از تبیین مفهوم مسئولیت پذیری و جو مشارکتی در دوره ابتدایی، نقش مسئولیت های کوچک و چرخشی در پرورش مهارت های اجتماعی و انگیزش درونی دانش آموزان تحلیل شده و راهکارهای عملی برای طراحی و اجرای نظام مسئولیت های چرخشی در کلاس ابتدایی ارائه گردیده است. نتایج این پژوهش می تواند برای معلمان دوره ابتدایی، برنامه ریزان درسی و دست اندرکاران تربیت معلم مفید واقع شود.

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری ، مسئولیت های چرخشی ، جو کلاسی مشارکتی ، دوره ابتدایی ، یادگیری مشارکتی.