فرصت ها و چالش های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در نظام آموزشی

هوش مصنوعی به عنوان یکی از تحول آفرین ترین فناوری های قرن حاضر، نظام های آموزشی سراسر جهان را دستخوش دگرگونی های بنیادین ساخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی–توصیفی می کوشد فرصت ها و چالش های اخلاقی به کارگیری هوش مصنوعی در آموزش را به طور نظام مند بررسی کند. در ساحت فرصت ها، شخصی سازی یادگیری، دسترسی گسترده به منابع آموزشی، خودکارسازی ارزشیابی، پشتیبانی از دانش آموزان با نیازهای ویژه و افزایش کارایی نظام آموزشی مورد واکاوی قرار می گیرد. در ساحت چالش ها، مسائلی چون نقض حریم خصوصی و داده کاوی، سوگیری الگوریتمی و بازتولید نابرابری، مسئولیت پذیری و پاسخگویی در قبال تصمیم های خودکار، خطر تقلب و فروپاشی صداقت آکادمیک، کاهش تعامل انسانی و تضعیف نقش معلم، شفافیت و قابلیت تبیین الگوریتم ها، و خطر شکل گیری نوعی «نظارت آموزشی» تحلیل می شود. مقاله نشان می دهد که هیچ یک از این فرصت ها و چالش ها ماهیتی صرفا فنی ندارند، بلکه در بستری از ارزش های تربیتی، عدالت آموزشی و کرامت انسانی معنا می یابند. در پایان، چارچوبی پیشنهادی برای حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی در آموزش ارائه می شود که بر شفافیت، عدالت، پاسخگویی، حریم خصوصی و تقویت عاملیت انسانی معلم و دانش آموز استوار است. نگارنده بر این باور است که بهره گیری مسئولانه از این فناوری تنها در سایه گفت وگوی مستمر میان متخصصان فناوری، فیلسوفان تعلیم و تربیت، معلمان و سیاست گذاران امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اخلاق آموزشی ، نظام آموزشی ، حریم خصوصی ، عدالت آموزشی ، سوگیری الگوریتمی ، عاملیت انسانی