بهبود یادگیری مفهوم «فصلها و موقعیت خورشید» با بهره گیری از نرم افزارهای شبیه سازی آسمان ماننددر جغرافیای دهم

مفهوم فصل ها و تغییر موقعیت خورشید در آسمان، از دشوارترین بخش های درس جغرافیای دهم است؛ زیرا دانش آموز باید میان سه متغیر درهم تنیده یعنی میل محور زمین، حرکت انتقالی و زاویه ی تابش خورشید، رابطه ای هندسی برقرار کند. تجربه ی کلاسی نشان می دهد که کج فهمی های پایدار و رایجی در این زمینه وجود دارد؛ از جمله این تصور که فاصله ی زمین از خورشید علت اصلی پیدایش فصل هاست یا این پندار که در همه ی عرض های جغرافیایی، آسمان به یک شکل تغییر می کند.این درس پژوهی با مشارکت گروهی از دبیران جغرافیا در چند مرحله ی برنامه ریزی، اجرا و بازنگری انجام شد و کوشید با بهره گیری از نرم افزارهای شبیه سازی آسمان، این کج فهمی ها را کاهش دهد. در تدریس نخست، نمایش شبیه سازی بدون پرسش هدایتگر و بدون فعالیت ساخت یافته انجام شد و مشاهدات نشان داد که دانش آموزان بیشتر به جنبه ی تماشایی نرم افزار جذب شدند و رابطه ی میان میل محور زمین و زاویه ی تابش را به درستی برقرار نکردند. همچنین بسیاری از آنان تغییرات موقعیت خورشید را فقط برای محل سکونت خود بررسی کردند و درک روشنی از تفاوت عرض های جغرافیایی نداشتند.در بازطراحی، سناریوی دوم با افزودن برگه ی پیش بینی و ثبت داده، پرسش های علی مرحله ای، مقایسه ی آسمان در سه عرض جغرافیایی و دو نیم کره در چهار تاریخ کلیدی، همراه با فعالیت گروهی و بازتاب جمعی تدوین شد. اجرای سناریوی دوم نشان داد که توانایی دانش آموزان در توضیح علی پیدایش فصل ها، استنتاج جهت و ارتفاع خورشید در طول سال و تمایز نیم کره ها به طور محسوس افزایش یافته است. یافته های این پژوهش تاکید می کند که ابزار شبیه سازی، به تنهایی یادگیری عمیق را تضمین نمی کند و اثربخشی آن به کیفیت طراحی پرسش ها، ثبت پیش بینی ها و مقایسه ی هدفمند موقعیت ها وابسته است.

کلیدواژه ها:

فصل ها ، میل محور زمین ، زاویه ی تابش خورشید ، شبیه سازی آسمان ، کج فهمی ، فهم مفهومی ، آموزش جغرافیا ، درس پژوهی