ارتقای فهم دانش آموزان از «مفهوم فرسایش و عوامل آن» با انجام آزمایش پدیده شناختی ساده و فعالیت میدانی دور از کلاس

فرسایش یکی از مفاهیم کلیدی و در عین حال دشوار جغرافیای دهم است؛ زیرا دانش آموزان در نگاه نخست آن را با «هوازدگی» یا «جابه جایی ساده ی خاک» اشتباه می گیرند و کمتر می توانند رابطه ی میان عوامل طبیعی و فعالیت های انسانی را در شکل گیری آن تشخیص دهند. این درس پژوهی با مشارکت گروهی از دبیران جغرافیا و در قالب چند مرحله ی برنامه ریزی، تدریس، مشاهده و بازنگری انجام شد. هدف آن بود که فهم مفهومی دانش آموزان از فرسایش و عوامل آن، از طریق ترکیب آزمایش پدیده شناختی ساده در کلاس و فعالیت میدانی در محیط بیرون از مدرسه، ارتقا یابد.در تدریس نخست، با وجود استفاده از آزمایش و بازدید میدانی، مشاهدات نشان داد که دانش آموزان بیشتر به توصیف ظاهری پدیده پرداختند و در تحلیل علی، به ویژه در تفکیک «عوامل فرسایش» از «شرایط زمینه ساز» و در توضیح نقش پوشش گیاهی، دچار کج فهمی ماندند. همچنین مدیریت زمان و هدایت مشاهده ی میدانی ضعیف بود و بسیاری از یادداشت های میدانی بدون پرسش راهنما تهیه شد. در بازطراحی، سناریوی دوم با افزودن برگه ی مشاهده ی هدایت شده، پرسش های علی ساخت یافته، مقایسه ی کنترل شده ی دو نمونه خاک و بازتاب گروهی پس از فعالیت میدانی تدوین شد. اجرای سناریوی دوم نشان داد که توانایی دانش آموزان در تحلیل علی، تشخیص عوامل موثر و ارائه ی راهکار کاهش فرسایش به طور محسوس افزایش یافته است. یافته های این پژوهش تاکید می کند که یادگیری مفهوم فرسایش زمانی عمیق می شود که تجربه ی حسی و مشاهده ی میدانی با پرسش های تحلیلی و بازتاب ساخت یافته همراه شود؛ صرف انجام آزمایش یا بازدید، به تنهایی به فهم مفهومی نمی انجامد.

کلیدواژه ها:

فرسایش ، عوامل فرسایش ، آزمایش پدیده شناختی ، فعالیت میدانی ، فهم مفهومی ، درس پژوهی ، آموزش جغرافیا ، یادگیری تجربی