بازتعریف نقش معلم و دانش آموز در نظام آموزش وپرورش هوشمند؛ بررسی الزامات تربیت تفکر انتقادی، خلاقیت و استقلال یادگیری در عصر هوش مصنوعی

گسترش هوش مصنوعی و فناوری های هوشمند، نظام آموزش وپرورش را با ضرورت بازنگری در نقش معلم، جایگاه دانش آموز و اهداف بنیادین یادگیری مواجه ساخته است. در شرایطی که دسترسی به اطلاعات و تولید محتوای دیجیتال به سرعت در حال گسترش است، انتقال دانش به تنهایی نمی تواند پاسخ گوی نیازهای آموزشی نسل جدید باشد؛ بلکه پرورش تفکر انتقادی، خلاقیت و استقلال یادگیری به عنوان شایستگی های اساسی دانش آموزان اهمیت فزاینده ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی الزامات بازتعریف نقش معلم و دانش آموز در نظام آموزش وپرورش هوشمند و تبیین راهکارهای تربیتی لازم برای تقویت این شایستگی ها انجام شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعه منابع علمی و اسناد مرتبط با هوش مصنوعی و تحولات آموزشی صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در محیط های یادگیری هوشمند، نقش معلم از انتقال دهنده صرف اطلاعات به تسهیل گر یادگیری، طراح موقعیت های مسئله محور، راهنمای تفکر و ناظر بر استفاده مسئولانه از فناوری تغییر می یابد. همچنین، دانش آموز باید از دریافت کننده منفعل محتوا به یادگیرنده ای فعال، پرسشگر، خلاق و مسئول در قبال فرایند یادگیری خود تبدیل شود. بر این اساس، طراحی فعالیت های مبتنی بر حل مسئله، تقویت مهارت ارزیابی انتقادی اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی، فراهم سازی فرصت های یادگیری اکتشافی، توسعه سواد هوش مصنوعی و ایجاد زمینه برای تصمیم گیری مستقل دانش آموزان از مهم ترین الزامات این تحول به شمار می روند. در عین حال، تحقق این اهداف مستلزم توانمندسازی حرفه ای معلمان، بازنگری در روش های ارزشیابی، توجه به عدالت آموزشی و حفظ نقش هدایت گر انسان در فرایند تربیت است. در مجموع، بهره گیری اثربخش از هوش مصنوعی در آموزش وپرورش زمانی امکان پذیر خواهد بود که فناوری در خدمت رشد توانایی های شناختی، پرورش خلاقیت و تقویت استقلال یادگیری قرار گیرد، نه آنکه جایگزین اندیشیدن و قضاوت انسانی شود.

کلیدواژه ها:

آموزش وپرورش هوشمند ، هوش مصنوعی ، نقش معلم ، نقش دانش آموز ، تفکر انتقادی ، خلاقیت ، استقلال یادگیری.