تحلیل پدیدارشناختی تجربه معلمان ازفرسودگی شغلی

فرسودگی شغلی معلمان پدیده ای چندبعدی و زیسته است که در تلاقی فشارهای سازمانی مدرسه، انتظارات اجتماعی از نقش معلم، محدودیت های حرفه ای، و تجربه روزمره تعامل با دانش آموزان و خانواده ها شکل می گیرد و پیامدهای آن از کاهش کیفیت تدریس و افت انگیزش حرفه ای تا فرسایش سلامت روان و ترک خدمت را دربر می گیرد. در سال های اخیر، ادبیات پژوهشی نشان داده است که رویکردهای کمی مبتنی بر پرسشنامه، اگرچه در سنجش شدت و همبستگی های فرسودگی مفیدند، اما از بازنمایی لایه های معنایی تجربه معلمان، روایت های شخصی آنان از «خستگی»، «بی معنایی»، «فاصله گیری عاطفی»، و «احساس ناکارآمدی» ناتوان می مانند. هدف این مقاله تبیین و تحلیل پدیدارشناختی تجربه معلمان از فرسودگی شغلی و استخراج مضامین مشترک زیسته در سطح ادراک، احساس، بدن مندی، رابطه و معناست. روش کار مقاله به صورت مروری–تحلیلی با جهت گیری پدیدارشناختی طراحی شد؛ بدین معنا که ابتدا مبانی نظری فرسودگی شغلی و رویکردهای پدیدارشناسی در پژوهش های تربیتی مرور گردید، سپس مطالعات داخلی و خارجی کیفی و پدیدارشناختی مرتبط با تجربه فرسودگی معلمان گردآوری و تحلیل شد و در نهایت، از طریق ترکیب مفهومی یافته ها، یک نقشه مضمونی از تجربه زیسته فرسودگی در میان معلمان ارائه گردید. روند پژوهش در سه گام پیش رفت: گام نخست، شفاف سازی مفهومی فرسودگی شغلی و تمایز آن از استرس شغلی و خستگی معمول؛ گام دوم، استخراج مضامین تکرارشونده از پژوهش های کیفی (مانند خستگی عاطفی مزمن، احساس نادیده گرفته شدن، تعارض نقش، بی عدالتی ادراک شده، تهی شدن از معنا، و گسست رابطه ای با دانش آموزان)؛ و گام سوم، تفسیر این مضامین در چارچوب پدیدارشناختی با تاکید بر اینکه فرسودگی برای معلم چگونه «جهان کار» را از فضایی برای اثرگذاری به فضایی برای بقا تبدیل می کندمقاله نتیجه می گیرد که فهم پدیدارشناختی فرسودگی می تواند به سیاست گذاران و مدیران آموزشی کمک کند تا به جای تفسیر فرسودگی به عنوان ضعف فردی، آن را به مثابه نشانه ای از اختلال در اکوسیستم حرفه ای مدرسه و رابطه معلم با ساختارها و انتظارات اجتماعی درک کنند و مداخلات چندسطحی مبتنی بر حمایت سازمانی، عدالت ادراک شده، توسعه حرفه ای معنادار و بازسازی منزلت حرفه ای معلم طراحی نمایند.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، معلمان ، پدیدارشناسی