نقش تنظیم هیجان در پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانش آموزان

فرسودگی تحصیلی در سال های اخیر به عنوان یکی از مهم ترین مخاطرات پنهان در مسیر یادگیری دانش آموزان شناخته شده است؛ پدیده ای که با خستگی عاطفی ناشی از مطالبات آموزشی، بدبینی یا دل زدگی نسبت به مدرسه و تکالیف، و احساس ناکارآمدی تحصیلی همراه می شود و می تواند از افت عملکرد تا کناره گیری از فرایند یادگیری و ترک تحصیل را تسهیل کند. در این میان، تنظیم هیجان به عنوان مجموعه ای از فرایندهای آگاهانه و ناآگاهانه برای نظارت، ارزیابی و تعدیل تجربه و ابراز هیجان، به طور فزاینده ای در ادبیات روان شناسی تربیتی به عنوان یکی از پیش بین های کلیدی سازگاری تحصیلی مطرح شده است. هدف مقاله حاضر تبیین نقش تنظیم هیجان در پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانش آموزان و ارائه چارچوبی مفهومی برای فهم سازوکارهای ارتباطی این دو سازه است. شیوه پژوهش به صورت مروری–تحلیلی طراحی شد؛ بدین معنا که با تمرکز بر پژوهش های معتبر داخلی و خارجی، روندهای نظری، مدل های تبیینی و یافته های تجربی مرتبط با تنظیم هیجان و فرسودگی تحصیلی استخراج و در یک روایت منسجم ترکیب گردید. روند پژوهش شامل سه گام اصلی بود: نخست، تعریف دقیق مفاهیم و ابعاد تنظیم هیجان و فرسودگی تحصیلی و مرزبندی آن ها با مفاهیم نزدیک؛ دوم، مرور نظام مند مطالعات تجربی که رابطه مستقیم یا غیرمستقیم این دو سازه را گزارش کرده اند و توجه به نقش میانجی ها و تعدیل گرهایی مانند راهبردهای مقابله ای، خودکارآمدی تحصیلی، حمایت اجتماعی، کمال گرایی و فشارهای ارزشیابی؛ و سوم، تحلیل انتقادی یافته ها برای استخراج پیامدهای تربیتی و پیشنهاد مسیرهای مداخله مدرسه محور. جمع بندی تحلیلی نشان می دهد که تنظیم هیجان نه تنها به عنوان یک عامل محافظتی در برابر فشارهای تحصیلی عمل می کند، بلکه از طریق کاهش نشخوار فکری، جلوگیری از تشدید اضطراب عملکرد، افزایش انعطاف پذیری شناختی و بهبود روابط دانش آموز با معلم و همسالان، احتمال شکل گیری مولفه های فرسودگی تحصیلی را کاهش می دهد. همچنین شواهد نشان می دهد که نوع راهبردهای تنظیم هیجان اهمیت تعیین کننده دارد؛ راهبردهای سازگارانه مانند بازشناختی (بازارزیابی شناختی) با فرسودگی کمتر همراه اند، در حالی که راهبردهای ناسازگارانه مانند سرکوب ابراز هیجان، اجتناب هیجانی و نشخوار فکری با فرسودگی بیشتر همبستگی دارند. بر مبنای این تحلیل، نتیجه گرفته می شود که ارتقای سواد هیجانی و آموزش تنظیم هیجان در مدرسه می تواند به عنوان بخشی از سیاست های پیشگیرانه برای کاهش فرسودگی تحصیلی به کار گرفته شود و در کنار اصلاح شیوه های ارزشیابی و کاهش فشارهای رقابتی، یک رویکرد چندسطحی موثر را شکل دهد.

کلیدواژه ها:

تنظیم هیجان ، فرسودگی تحصیلی ، دانش آموز