نقش مجازات های جایگزین حبس بر پیشگیری از طرد اجتماعی و تربیت انسجام اجتماعی در نظام حقوقی ایران

مجازات سنتی سلب آزادی به دلیل قطع ارتباط ساختاری فرد با نهادهای جامعه پذیر، نه تنها در مهار بزهکاری توفیق چندانی نیافته، بلکه با سازوکارهای برچسب زنی و طرد اجتماعی، بستر بازتولید رفتارهای مجرمانه و فرسایش سرمایه اجتماعی را فراهم ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مجازات های جایگزین حبس در پیشگیری از طرد اجتماعی و ارتقای همبستگی و انسجام مدنی در نظام حقوقی ایران انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی با بهره گیری از ابزار کتابخانه ای و اسنادی در بررسی متون قانونی، آموزه های حقوق کیفری، مکتب دفاع اجتماعی نوین و تئوری های جرم شناختی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پیش بینی تاسیسات نوین در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، به ویژه دوره مراقبت، خدمات عمومی رایگان، جزای نقدی روزانه و نظارت از طریق سامانه های الکترونیکی، بستری کارآمد برای بازپروری بزهکار در محیط واقعی حیات جمعی ایجاد می کند. این پاسخ های انطباق پذیر با صیانت از پایگاه شغلی و کانون خانوادگی محکوم علیه، مانع از انتقال بین نسلی آسیب ها و گسست پیوندهای ثانویه به ویژه در میان اقشار آسیب پذیر نظیر زنان و اطفال می شوند. افزون بر این، کارآمدی عینی این تدابیر پیوندی ناگسستنی با تشکیل دقیق پرونده شخصیت، ارزیابی علمی درجه خطرناکی، و فردی سازی قضایی مجازات ها دارد. تحقق کامل این رویکرد مستلزم بازنگری در شروط محدودکننده تقنینی، ایجاد ساختار تخصصی مددکاری برای اجرای مراقبت اجتماعی، و اصلاح ادراک عمومی از کیفر به سوی مسئولیت پذیری ترمیمی است. در نهایت، گذار از سزادهی طردمحور به عدالت ترمیمی اجتماع مدار، جایگاه پاسخ های کیفری را از ابزار سرکوب به اهرم بازسازی انسجام و سلامت عمومی ارتقا می بخشد.

کلیدواژه ها:

مجازات های جایگزین حبس ، طرد اجتماعی ، انسجام اجتماعی ، عدالت ترمیمی.