از «حل مسئله» به «مالکیت ریاضی»: چارچوبی یکپارچه برای به کارگیری هوش مصنوعی مولد در کلاس ریاضی دخترانه دوره دوم متوسطه

پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی جامع و شواهدمحور برای بازتعریف نقش هوش مصنوعی مولد در آموزش ریاضی دوره دوم متوسطه دخترانه انجام شده است. مسئله اصلی آن است که کاربردهای رایج فناوری هوشمند در کلاس ریاضی غالبا دانش آموز را در موقعیت «مصرف کننده پاسخ» نگه می دارد و فرصت «مالکیت ریاضی»—توانایی صورت بندی مسئله، انتخاب بازنمایی، داوری درباره اعتبار و اصلاح استدلال—را محدود می کند. رویکرد نظری مقاله بر پیوند سه گانه «طرح مسئله شخصی سازی شده»، «داربست فراشناختی» و «نقد خروجی فناوری» استوار است. روش پژوهش، مرور تحلیلی نظام مند بر مطالعات معتبر داخلی و بین المللی از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ است، با تمرکز بر شواهد فراتحلیلی و پژوهش هایی که به طور خاص با دانش آموزان دختر یا در بافت آموزشی مشابه انجام شده اند. یافته های فراتحلیلی نشان می دهد که هوش مصنوعی به طور کلی اثر مثبت اما کوچک تا متوسط بر عملکرد ریاضی دانش آموزان دوره K-۱۲ دارد (g ≈ ۰.۳۴) ، در حالی که برخی فراتحلیل های دیگر اثر متوسط تا بزرگ تری گزارش کرده اند (g ≈ ۰.۶۰) . این ناهمگونی نشان می دهد که اثربخشی به «نوع طراحی» وابسته است، نه صرفا به «حضور فناوری». پژوهش های کیفی با دانش آموزان دختر نشان می دهد که وقتی هوش مصنوعی به عنوان «مربی داربست دهنده» و «هم پرسشگر» طراحی شود—نه پاسخ دهنده—اعتماد ریاضی و عاملیت دانش آموزان افزایش می یابد. در بافت ایران، مطالعات شبه تجربی و مروری بر پتانسیل سیستم های آموزشی هوشمند در رفع خطاهای مفهومی و شخصی سازی مسیر یادگیری تاکید کرده اند، اما همزمان نابرابری زیرساختی، نبود آموزش کافی معلمان و ملاحظات حریم خصوصی را به عنوان موانع جدی شناسایی کرده اند. نتیجه گیری مقاله آن است که هوش مصنوعی مولد تنها در صورتی می تواند به تقویت مالکیت ریاضی دانش آموزان دختر بینجامد که در یک «معماری آموزشی سه لایه» جای گیرد: لایه طراحی (تکالیف مبتنی بر طرح مسئله و نقد خروجی)، لایه تعامل (پرامپت های فراشناختی و داربست دهی) و لایه زمینه ای (عدالت دسترسی، اخلاق داده و توسعه حرفه ای مستمر معلم).

کلیدواژه ها:

آموزش ریاضی ، دوره دوم متوسطه ، دانش آموزان دختر ، هوش مصنوعی مولد ، مالکیت ریاضی ، طرح مسئله ، داربست فراشناختی ، فراتحلیل