کاربرد هوش مصنوعی در ارائه خدمات مشاوره ای و هدایت تحصیلی دانش آموزان

هوش مصنوعی (AI) به عنوان یکی از تحول آمدیزین فناوری های قرن حاضر، در حال بازتعریف سازوکارهای ارائه خدمات مشاوره ای و هدایت تحصیلی در نظام های آموزشی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات، به بررسی کارکردهای عملیاتی هوش مصنوعی در حوزه مشاوره تحصیلی، شغلی و روانی–اجتماعی دانش آموزان می پردازد. یافته ها نشان می دهد فناوری های نوین نظیر یادگیری ماشین، پردازش زبان طبیعی، سیستم های توصیه گر و عامل های گفتگوگر هوشمند توانسته اند سه چالش تاریخی نظام مشاوره مدارس – یعنی نسبت بالای دانش آموز به مشاور، ایستایی ابزارهای سنجش رغبت و استعداد، و فقدان بازخورد لحظه ای و داده محور – را تا حد قابل توجهی مرتفع سازند. با وجود این، پذیرش گسترده این فناوری ها چالش های جدی اخلاقی، فنی و سازمانی به همراه دارد؛ از جمله سوگیری الگوریتمی، شکاف دیجیتال، نگرانی های حریم خصوصی داده ها، فقدان همدلی انسانی، خطر توهم (Hallucination) در مدل های زبانی و مقاومت سازمانی مدرسه ای. در این نوشتار، ضمن تبیین همگرایی نظریه های کلاسیک رشد شغلی (هالند، لنت، Sampson و Hackett) با الگوریتم های هوش مصنوعی، یک الگوی پیشنهادی تلفیقی «انسان در حلقه» (Human-in-the-Loop) ارائه می شود که در آن هوش مصنوعی نقش ارزیاب اولیه، تحلیلگر داده و دستیار ۲۴/۷ را ایفا می کند و مشاور انسانی بر مداخلات عمیق تصمیم گیری سرنوشت ساز نظارت می نماید. یافته های این پژوهش برای سیاست گذاران، مدیران مدارس، مشاوران، توسعه دهندگان EdTech و پژوهشگران حوزه علوم شناختی کاربردهای عملی دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مشاوره تحصیلی ، هدایت تحصیلی و شغلی ، یادگیری ماشین ، سیستم های توصیه گر ، مدل انسان در حلقه ، دانش آموزان.