تحلیل انتقادی گفتمان «خودکامگی» در نمایشنامه های سیاسی عبدالرحمن الشرقاوی بر اساس الگوی نورمن فرکلاف

این پژوهش به تحلیل انتقادی گفتمان «خودکامگی» در نمایشنامه های سیاسی عبدالرحمن الشرقاوی، نمایشنامه نویس برجسته مصری، بر اساس الگوی سه بعدی نورمن فرکلاف (توصیف، تفسیر، تبیین) می پردازد. الشرقاوی در آثار نمایشی خود، به ویژه در «الحسین ثائرا و شهیدا» (۱۹۶۹) و «وطنی عکا» (۱۹۶۹)، با بهره گیری از میراث تاریخی و دینی، به نقد ساختارهای خودکامه و استبدادی جامعه عربی عصر خود پرداخته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر چارچوب نظری فرکلاف، به بررسی چگونگی بازنمایی گفتمان خودکامگی در سطوح سه گانه متن، کنش گفتمانی و کنش اجتماعی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که الشرقاوی در سطح توصیف، با انتخاب واژگان تقابلی و ساختارهای نحوی خاص، گفتمان خودکامگی را در برابر گفتمان مقاومت قرار می دهد. در سطح تفسیر، با بهره گیری از بینامتنیت دینی و تاریخی، گفتمان خودکامگی را به عنوان پدیده ای فراگیر و تکرارشونده در تاریخ عرب بازنمایی می کند. در سطح تبیین، نمایشنامه های او به مثابه کنشی اجتماعی در برابر نظام سلطه، به دنبال آگاهی بخشی و برانگیختن مقاومت در مخاطبان هستند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که الشرقاوی از نمایشنامه سیاسی نه فقط به عنوان ابزاری هنری، بلکه به مثابه سلاحی ایدئولوژیک برای مقابله با گفتمان خودکامگی و بازتولید گفتمان رهایی بخش بهره می گیرد.

کلیدواژه ها:

تحلیل انتقادی گفتمان ، نورمن فرکلاف ، خودکامگی ، عبدالرحمن الشرقاوی ، نمایشنامه سیاسی ، ادبیات مقاومت ، مصر