طراحی الگوی هم آفرینی دانش با هوش مصنوعی در مدارس؛ از مصرف محتوای آموزشی تا تولید دانش توسط دانش آموزان

گسترش هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، ضرورت بازنگری در نقش دانش آموزان، معلمان و فناوری در فرایند یاددهی یادگیری را افزایش داده است. در الگوهای متداول آموزش، دانش آموزان غالبا دریافت کنندگان محتوایی هستند که از سوی معلم، کتاب درسی یا منابع دیجیتال ارائه می شود؛ درحالی که رویکردهای نوین یادگیری بر مشارکت فعال فراگیران در تولید، بازسازی و اعتبارسنجی دانش تاکید دارند. در این میان، هم آفرینی دانش با هوش مصنوعی می تواند زمینه ای برای گذار از مصرف منفعلانه محتوای آموزشی به مشارکت خلاقانه دانش آموزان در فرایند تولید دانش فراهم کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی نظری و طراحی چارچوبی مفهومی برای هم آفرینی دانش با هوش مصنوعی در مدارس، به بررسی ظرفیت های این فناوری در تقویت پرسشگری، تفکر انتقادی، خلاقیت، حل مسئله و یادگیری مشارکتی می پردازد. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه بررسی مفاهیم مرتبط با یادگیری فعال، سازنده گرایی، یادگیری مشارکتی و کاربرد هوش مصنوعی در آموزش انجام شده است. بر اساس تحلیل نظری، الگوی پیشنهادی بر مراحلی شامل شناسایی مسئله، طرح پرسش، ایده پردازی مشترک، تولید محتوای اولیه با کمک هوش مصنوعی، ارزیابی انتقادی اطلاعات، بازنگری و اصلاح خروجی ها و ارائه محصول دانشی نهایی استوار است. در این الگو، هوش مصنوعی نقش ابزار پشتیبان و تسهیلگر را دارد و مسئولیت تحلیل، انتخاب، اعتبارسنجی و تصمیم گیری بر عهده دانش آموزان و معلمان باقی می ماند. همچنین، توجه به سواد هوش مصنوعی، اخلاق آموزشی، صحت اطلاعات، حفظ حریم خصوصی و جلوگیری از وابستگی شناختی، از الزامات اجرای این الگو به شمار می رود. در مجموع، هم آفرینی دانش با هوش مصنوعی می تواند چارچوبی برای بازطراحی تجربه های یادگیری در مدارس فراهم کند؛ بااین حال، ارزیابی اثربخشی آن بر عملکرد تحصیلی و شایستگی های شناختی دانش آموزان، به پژوهش های میدانی و مطالعات تجربی نیاز دارد.

کلیدواژه ها:

هم آفرینی دانش ، هوش مصنوعی در آموزش ، تولید دانش توسط دانش آموزان ، یادگیری فعال ، تفکر انتقادی ، یادگیری مشارکتی ، سواد هوش مصنوعی ، نوآوری آموزشی.