رابطه میان شبکه های اجتماعی و مهارت های ارتباطی در نوجوانان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی بر مهارت های ارتباطی نوجوانان انجام شد. شبکه های اجتماعی به عنوان یکی از پدیده های فراگیر عصر دیجیتال، با قابلیت هایی مانند ارتباط همزمان و ناهمزمان، تبادل چندرسانه ای، و شکل گیری اجتماعات مجازی، می توانند بر ابعاد مختلف مهارت های ارتباطی نوجوانان اثر بگذارند. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه دهم و یازدهم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که از میان آن ها ۳۲۰ نوجوان (۱۶۰ دختر و ۱۶۰ پسر) با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه میزان استفاده از شبکه های اجتماعی (محقق ساخته)، پرسشنامه مهارت های ارتباطی (کوئین دام، ۲۰۰۴)، و پرسشنامه مهارت های ارتباط بین فردی (بورک و همکاران، ۲۰۱۹) بود که روایی و پایایی آن ها مورد تایید قرار گرفت. داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه، و تحلیل مسیر تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بین میزان استفاده از شبکه های اجتماعی و مهارت های ارتباطی کلی رابطه منفی و معناداری وجود دارد. همچنین، بین استفاده از شبکه های اجتماعی با مهارت کلامی، شنود موثر، و حل تعارض رابطه منفی و معنادار، و با مهارت ارتباط نوشتاری رابطه مثبت و معنادار مشاهده شد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که میزان استفاده از شبکه های اجتماعی بخش قابل توجهی از واریانس مهارت های ارتباطی کلی و ابعاد مختلف آن را تبیین می کند. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که کیفیت تعاملات خانوادگی و خودتنظیمی نقش واسطه ای در رابطه بین استفاده از شبکه های اجتماعی و مهارت های ارتباطی نوجوانان دارند. یافته ها حاکی از آن است که شبکه های اجتماعی می توانند به عنوان یک شمشیر دولبه عمل کنند؛ از یک سو با تقویت مهارت های نوشتاری و دسترسی به ارتباطات گسترده، و از سوی دیگر با کاهش تعاملات رو در رو و تضعیف مهارت های کلامی و شنود موثر، بر مهارت های ارتباطی نوجوانان اثر بگذارند. بر این اساس، پیشنهاد می شود والدین، معلمان، و مشاوران با آموزش سواد رسانه ای و مدیریت زمان استفاده از شبکه های اجتماعی، زمینه ساز استفاده متعادل و سازنده نوجوانان از این فناوری ها شوند و فرصت های تعامل رو در رو را نیز تقویت کنند.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، مهارت های ارتباطی ، نوجوانان ، سواد رسانه ای ، تعاملات رو در رو