دلالت سیاق قرآنی و تاثیر آن در جهت دهی به معنای تفسیری

سیاق به عنوان یکی از مهم ترین قرائن لفظی و معنوی در فهم قرآن کریم، نقش کلیدی در جهت دهی به معنای تفسیری آیات ایفا می کند و مفسران را از تفسیرهای جزئی نگر، سطحی و خارج از بافت بازمی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی دلالت سیاق قرآنی و تاثیر آن در جهت دهی به معنای تفسیری انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، بنیادی و از حیث ماهیت، توصیفی-تحلیلی از نوع مروری نظام مند است که با بررسی منابع علمی معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیاق قرآنی در پنج سطح اصلی قابل طبقه بندی است: سیاق لغوی و واژگانی (شامل معنای واژه، ریشه، صرف و نحو)، سیاق جمله و آیه (شامل ارتباط میان اجزای یک آیه)، سیاق آیات (شامل ارتباط یک آیه با آیات قبل و بعد)، سیاق سوره (شامل ارتباط آیات در چارچوب یک سوره) و سیاق قرآنی (شامل ارتباط یک سوره با سایر سوره ها و کل قرآن). همچنین، یافته ها نشان می دهد که سیاق از طریق شش سازوکار اصلی بر معنای تفسیری اثر می گذارد: تعیین معنای واژگان چندمعنایی، تخصیص و تحدید معانی عام، رفع ابهام و اجمال، کشف ارتباط میان آیات، تشخیص مصادیق و موارد تطبیق، و رد تفسیرهای نادرست و ناسازگار. نتایج این پژوهش بر ضرورت توجه مفسران به سیاق در همه سطوح آن تاکید می کند و نشان می دهد که سیاق، نه تنها به کشف معنای دقیق تر و جامع تر آیات کمک می کند، بلکه از تفسیر به رای، جزئی نگری و خارج کردن آیات از بافت خود نیز جلوگیری می نماید.

کلیدواژه ها:

سیاق قرآنی ، معنای تفسیری ، تفسیر قرآن ، قرائن لفظی ، بافت معنایی.