بررسی رابطه استفاده از شبکه های اجتماعی و تمرکز تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی

گسترش فزاینده فناوری های ارتباطی و نفوذ زودهنگام پلتفرم های مجازی به زیست بوم کودکان، پرسش های نظری و کاربردی دامنه داری را پیرامون سازوکارهای شناختی و رفتاری دانش آموزان دوره ابتدایی برانگیخته است. تمرکز تحصیلی و توجه پایدار، از بنیادین ترین سازه های شناختی لازم برای فهم مفاهیم درسی، پردازش اطلاعات در حافظه فعال و پیشرفت تحصیلی در سنین پایه به شمار می روند؛ با این حال، دسترسی روزافزون کودکان دبستانی به شبکه های اجتماعی و پیام رسان های مجازی، دغدغه های جدی درباره تداخل شناختی و پراکندگی توجه ایجاد کرده است. پژوهش مروری حاضر با رویکرد سنتز پژوهشی و فراروش سنتز نظام مند، به تحلیل و دسته بندی پیشینه پژوهش های انجام شده پیرامون رابطه میان الگوهای استفاده از شبکه های اجتماعی (شامل مدت زمان مصرف، نوع محتوا، زمان بندی استفاده و چندوظیفگی رسانه ای) و تمرکز تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی پرداخته است.جامعه تحلیلی این مطالعه شامل مقالات پژوهشی، پایان نامه ها و گزارش های نمایه شده در پایگاه های معتبر استنادی نظیر پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، نورمگز، مگیران، اریک (ERIC)، ساینس دایرکت و پاب مد طی سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ (۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ میلادی) بوده است که با معیارهای ورود و خروج مشخص غربالگری شدند. چارچوب نظری پژوهش با تکیه بر «نظریه بار شناختی»، «الگوی کنترل شناختی و توجه پایدار»، «فرضیه جابه جایی زمان» و «نظریه تخلیه خودمهارگری» صورتبندی شده است.یافته های مستخرج از ادبیات تجربی نشان می دهد که اگرچه رابطه میان مصرف منفعلانه یا افراطی شبکه های اجتماعی با تضعیف بازه توجه، تکانشگری، افت ظرفیت حافظه فعال و کاهش تمرکز بر تکالیف درسی معنادار و منفی است، اما این رابطه ماهیتی کاملا خطی و یک سویه ندارد؛ بلکه متغیرهای تعدیل گری همچون «چندوظیفگی رسانه ای هنگام مطالعه»، «کیفیت و الگوی خواب شبانه»، «میزان نظارت و سواد رسانه ای والدین» و «نوع محتوای ارائه شده (ارتباطی-آموزشی در برابر سرگرمی محور و اعتیادآور)» نقش تعیین کننده ای در تعدیل یا تشدید این همبستگی ایفا می کنند. در پایان، راهکارهای عملی چندسطحی برای معلمان، والدین و مدیران مدارس ابتدایی به منظور مدیریت بهداشت دیجیتال، توسعه تاب آوری شناختی کودکان و طراحی محیط های یادگیری متمرکز ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، تمرکز تحصیلی ، توجه پایدار ، بار شناختی ، چندوظیفگی رسانه ای ، دانش آموزان ابتدایی.