واکاوی چالش های آموزش ادبیات فارسی به دانش آموزان دوزبانه با نگاه میان رشته ای به زبان شناسی و جامعه شناسی

آموزش ادبیات فارسی به دانش آموزان دوزبانه یکی از پیچیده ترین مسائل نظام آموزشی ایران است که ابعاد زبانی، فرهنگی، اجتماعی و روان شناختی متعددی را در بر می گیرد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی چالش های آموزش ادبیات فارسی به دانش آموزان دوزبانه با نگاه میان رشته ای به زبان شناسی و جامعه شناسی انجام شد. روش پژوهش کیفی از نوع پدیدارشناسی توصیفی بود و داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از معلمان ادبیات فارسی در مناطق دوزبانه و ۶ نفر از متخصصان زبان شناسی و جامعه شناسی آموزش جمع آوری شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون انجام گرفت. یافته ها به شناسایی پنج مضمون اصلی منجر شد: گسست ساختاری بین زبان مادری و زبان معیار، ناکارآمدی برنامه درسی متمرکز، موانع جامعه شناختی و هویتی، ضعف آموزش های تربیت معلم و کمبود منابع آموزشی بومی سازی شده. نتایج نشان داد که چالش های آموزش ادبیات فارسی به دانش آموزان دوزبانه صرفا زبانی نیست، بلکه ریشه در ساختارهای اجتماعی، سیاست های آموزشی متمرکز و نابرابری های فرهنگی دارد. همچنین مشخص شد که معلمان فاقد صلاحیت های تخصصی لازم برای آموزش ادبیات به دانش آموزان دوزبانه هستند و برنامه های آموزش معلمان با نیازهای واقعی این مناطق همسو نیست. بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود سیاست گذاری آموزشی مبتنی بر رویکرد چندفرهنگی، طراحی برنامه درسی بومی سازی شده و توسعه صلاحیت های حرفه ای معلمان در حوزه آموزش دوزبانه مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش ادبیات فارسی ، دانش آموزان دوزبانه ، زبان شناسی آموزشی ، جامعه شناسی آموزش ، برنامه درسی.