بازاندیشی در آموزش و پرورش معاصر: کیفیت یادگیری، عدالت آموزشی و ضرورت تحول نظام آموزشی

تحولات شتابان در ساختارهای معرفتی، اقتصادی، اجتماعی و فناوری در سده بیست و یکم، نهاد آموزش و پرورش را در برابر چالش های بنیادین قرار داده و ضرورت بازاندیشی در مبانی، کارکردها و فرایندهای آن را اجتناب ناپذیر ساخته است. الگوهای کلاسیک و سنتی آموزش و پرورش که بر پایه نظام متمرکز دیوان سالار، انتقال یک سویه اطلاعات و سنجش کمی حافظه محور شکل گرفته بودند، توانایی پاسخ گویی به نیازهای زیست بوم جدید یادگیری و حل بحران کیفیت و بی عدالتی ساختاری را از دست داده اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و تبیین نظری ضرورت تحول نظام آموزشی از طریق بازخوانی پیوند میان کیفیت یادگیری و عدالت آموزشی به نگارش درآمده است. این مطالعه کاملا نظری، اسنادی و بنیادی است و از هرگونه روش تجربی، ابزار میدانی، آزمون کمی و جامعه آماری دانشگاهی یا انسانی مبرا است. داده های پژوهش از طریق واکاوی نظام مند اسناد بالادستی، متون معتبر مدیریت و فلسفه تعلیم و تربیت و سنتز مبانی نظری استخراج و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که کیفیت یادگیری پایدار تنها در سایه عبور از حافظه پروری به سوی یادگیری عمیق، فکورانه و زمینه مند تحقق می یابد و این امر به صورت دیالکتیکی با تحقق عدالت آموزشی گره خورده است. عدالت آموزشی نیز از توزیع فیزیکی و برابر صرف فراتر رفته و شامل برابری در کیفیت فرایندهای یاددهی یادگیری، برابری در بسترهای دیجیتال و به رسمیت شناختن تنوع فرهنگی و اقتصادی دانش آموزان است. مقاله ضمن واکاوی ابعاد این تحول پارادایمی و موانع نهادی پیش رو، بسته ای از راهبردهای سیاستی را برای بازآرایی برنامه درسی، بازطراحی نظام ارزشیابی، توانمندسازی معلمان و دموکراتیزه کردن حکمرانی آموزشی ارائه می دهد