علم حضوری و عقلانیت باور به خدا: بازخوانی معرفت شناسی اصلاح شده پلنتینگا در پرتو حکمت متعالیه ملاصدرا

عقلانیت باور به خدا از مهم ترین مسائل الهیات فلسفی معاصر و معرفت شناسی دین است. در برابر رویکرد قرینه گرایانه که عقلانیت باور دینی را وابسته به شواهد و براهین کافی می داند، آلوین پلنتینگا در چارچوب معرفت شناسی اصلاح شده از عقلانیت باور برهان نامحور به خدا دفاع کرده و آن را بر پایه نظریه «باور پایه موجه» و «حس خداشناسی» تبیین می کند. با این حال، پرسش از مبنای وجودشناختی این معرفت همچنان مطرح است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-تطبیقی و با تکیه بر آثار پلنتینگا و ملاصدرا، ظرفیت نظریه علم حضوری در حکمت متعالیه را برای بازخوانی معرفت شناسی اصلاح شده بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که هرچند هر دو متفکر از امکان معرفت برهان نامحور به خدا دفاع می کنند، علم حضوری با اتکا به اصولی چون اصالت وجود، تشکیک وجود و اتحاد عالم و معلوم، تبیینی وجودشناختی عمیق تر از این معرفت ارائه می دهد. بر این اساس، می توان علم حضوری را مبنایی وجودشناختی برای بازخوانی حس خداشناسی دانست؛ مبنایی که بحث عقلانیت باور دینی را از سطح توجیه معرفتی به سطح امکان و انکشاف وجودی معرفت الهی ارتقا می دهد. از این منظر، حکمت متعالیه می تواند در گفت وگو با معرفت شناسی اصلاح شده، فهمی عمیق تر از امکان معرفت مستقیم و برهان نامحور به خدا فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

علم حضوری ، معرفت شناسی اصلاح شده ، حس خداشناسی ، عقلانیت باور دینی ، ملاصدرا ، پلنتینگا