آموزه تعلیم و جواز تقلید در اصول دین از دیدگاه ناصرخسرو قبادیانی؛ مقدمه ای بر الهیات سلبی

ناصر خسرو قبادیانی در اندیشه ی ایرانی-اسلامی یکی از بزرگترین اندیشمندان تاثیرگذار و از اولین منتقدان فلسفه ارسطویی است. کارکرد عقل در اندیشه وی محدود به برهان ارسطویی نمی شود. از منظر ناصر خسرو عقل بهترین آفریده خداوند است، ولی قوه ای است که بدون پرورش و هدایت نبی به فعلیت نمی رسد. کارکرد واقعی عقل در فروع است؛ چرا که از نظر او در اصول ابتدا باید تقلید کرد. پس او دست کم ایمان را مبتنی بر برهان نمی داند؛ چراکه برهان محصول عقل است و عقل در ابتدا توسط پیامبر و امامان پرورش یابد. در دل این نظریه، الهیاتی نهفته است که آن را سلبی می نامیم. و منظور از «سلبی» آن است که عقل در آن کفایت مطلق ندارد بلکه به وحی نیاز است. در دیدگاه ناصر شاید نتوان متعلق ایمان را با برهان فلسفی ثابت کرد، اما همچنان می توان از عقل برای فهم آن استفاده کرد. همانطور که آگوستین ایمان را برای فهم لازم می دانست، ناصر خسرو نیز بر این باور است که اول باید تقلید کرد، سپس به تحقیق رسید. این موضع یکی از مواضعی است که اندیشه های ناصرخسرو می تواند منشاء الهام باشد.

کلیدواژه ها:

ناصر خسرو ، اسماعیلیه ، الهیات سلبی ، عقل ، ایمان ، مساله عقل و ایمان ، تقلید