الهیات منزل: مقایسه ی غزالی و بیکن

این مقاله با روش کتابخانه ای و توصیفی به بازخوانی و مقایسه مفهوم «الهیات قدسی (منزل)» در سنت اسلامی ابوحامد غزالی و سنت نوین غربی فرانسیس بیکن می پردازد. غزالی الهیات قدسی را گونه ای معرفت حضوری و قلبی می داند که از طریق تزکیه، سلوک اخلاقی و تجربه باطنی (کشف و شهود) حاصل می شود؛ در این خوانش، دانش نظری زمینه ساز اما ناکافی است و منزلت شناخت در کیفیت حال روحی و اتصال مستقیم به حق متجلی می شود. مقابل آن، بیکن معرفت را محصول روش تجربی و اصلاح خطاهای حواس و عقل می شناسد؛ او به جای تاکید بر تجربه قلبی قدسی، بر سامان دهی روش شناختی به منظور کشف علت ها و کارآمدی دانش برای بهبود زندگی انسانی پافشاری می کند. تحلیل تطبیقی نشان می دهد «الهیات قدسی» در غزالی بار اخلاقی-عرفانی و در بیکن بار روش شناختی-ابزاری دارد؛ هرچند هر دو جریان دغدغه دستیابی به حقیقت دارند، اما معیار منزلت معرفت در یکی حضور قلب و در دیگری اثبات تجربی است. مقاله در پایان امکان گفت وگو و تکمیل متقابل این دو نگرش را مطرح می کند و پیشنهاد می دهد ترکیب حساسیت اخلاقی و مراقبت معنوی غزالی با سخت گیری روش شناختی بیکن می تواند چشم اندازی میان رشته ای برای فهم بهتر نسبت انسان با حقایق قدسی و طبیعی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

الهیات منزل ، عقل ، وحی ، ابوحامد غزالی ، فرانسیس بیکن