بررسی عوامل موثر بر فرسودگی روانی سربازان وظیفه و ارائه الگوی مداخله برای کاهش آن

فرسودگی روانی یکی از پیامدهای مهم مواجهه مستمر با فشارهای شغلی و سازمانی است که می تواند توانایی فرد برای سازگاری، حفظ انگیزش، برقراری روابط مطلوب و انجام اثربخش وظایف را تضعیف کند. سربازان وظیفه به دلیل قرار گرفتن در محیطی با ساختار سلسله مراتبی، محدودیت نسبی در استقلال فردی، الزامات انضباطی، دوری از خانواده، تغییر ناگهانی سبک زندگی، فشارهای جسمانی و روانی و ابهام درباره شرایط خدمت، در معرض مجموعه ای از عوامل فرساینده قرار دارند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل موثر بر فرسودگی روانی سربازان وظیفه و ارائه الگوی مداخله ای جامع برای کاهش آن بود. پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ سرباز وظیفه دارای تجربه مستقیم از فشارهای روانی خدمت بودند که با روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند و فرایند نمونه گیری تا دستیابی به اشباع اطلاعاتی ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های فرضی پژوهش نشان داد فرسودگی روانی سربازان حاصل تعامل چندسطحی عوامل فردی، خانوادگی، بین فردی و سازمانی است و نمی توان آن را صرفا به ضعف سازگاری فردی نسبت داد. مهم ترین عوامل شناسایی شده شامل فشار و یکنواختی خدمت، محدودیت کنترل و استقلال، دوری از خانواده، کیفیت نامناسب روابط با فرماندهان و هم خدمتی ها، اختلال خواب و خستگی، نگرانی های اقتصادی و آینده شغلی، ضعف مهارت های مقابله ای و فقدان حمایت روان شناختی نظام مند بود. بر اساس این یافته ها، الگوی مداخله ای چندسطحی شامل غربالگری اولیه، آموزش مهارت های مقابله ای، حمایت اجتماعی، اصلاح تعاملات فرماندهی، مدیریت خواب و استراحت، مشاوره روان شناختی و پایش مستمر سلامت روان پیشنهاد شد. یافته ها نشان می دهد کاهش فرسودگی روانی مستلزم عبور از رویکرد فردمحور و حرکت به سوی مداخله ای سازمانی، پیشگیرانه و چندبعدی است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی روانی ، سربازان وظیفه ، استرس خدمت ، سلامت روان ، حمایت اجتماعی ، راهبردهای مقابله ای ، مداخله روان شناختی