تبیین نقش تعامل آموزشی معلم در شکل گیری خودتنظیمی و انگیزش تحصیلی دانش آموزان

کیفیت تعامل آموزشی معلم با دانش آموزان یکی از عوامل مهم شکل دهنده به تجربه یادگیری است و می تواند از طریق ایجاد احساس حمایت، شایستگی، تعلق و استقلال، بر چگونگی تنظیم فرایند یادگیری و میزان انگیزش تحصیلی دانش آموزان اثر بگذارد. در محیط های آموزشی معاصر که یادگیرندگان بیش از گذشته به توانایی برنامه ریزی، پایش و ارزیابی مستقل فرایند یادگیری نیاز دارند، توجه به کیفیت ارتباطات آموزشی معلم اهمیت مضاعفی یافته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تعامل آموزشی معلم در شکل گیری خودتنظیمی و انگیزش تحصیلی دانش آموزان انجام شد. پژوهش از رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی بهره گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش آموزانی بودند که تجربه مستمر تعامل آموزشی با معلمان خود را داشتند و با استفاده از نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. تحلیل داده ها در الگوی فرضی پژوهش به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «حمایت ارتباطی و عاطفی معلم»، «تعامل آموزشی هدایتگر و تقویت کننده خودتنظیمی»، «بازخورد و تقویت احساس شایستگی» و «ایجاد فضای مشارکتی و انگیزش بخش» منجر شد. یافته ها نشان دادند که تعامل آموزشی موثر صرفا به انتقال محتوا محدود نیست، بلکه از طریق فراهم کردن فرصت انتخاب، توضیح انتظارات، بازخورد توصیفی، گفت وگوی آموزشی، پذیرش خطا و توجه به تفاوت های فردی، زمینه رشد راهبردهای خودتنظیمی و تقویت انگیزش تحصیلی را فراهم می کند. این نتایج با دیدگاه های نظریه خودتعیین گری و پژوهش های مربوط به یادگیری خودتنظیمی همسو است؛ زیرا حمایت معلم از نیازهای روان شناختی دانش آموزان می تواند انگیزش خودمختار و مشارکت فعال آنان را تقویت کند. بر این اساس، توانمندسازی معلمان در زمینه مهارت های ارتباطی، بازخورددهی، حمایت از استقلال و آموزش راهبردهای خودتنظیمی می تواند به بهبود کیفیت یادگیری و افزایش مشارکت تحصیلی منجر شود.

کلیدواژه ها:

تعامل آموزشی معلم ، خودتنظیمی یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، حمایت معلم ، بازخورد آموزشی ، مشارکت تحصیلی ، رابطه معلم و دانش آموز