تاثیر راهبردهای تدریس معلمان بر مشارکت شناختی و انگیزش یادگیری دانش آموزان

کیفیت یادگیری دانش آموزان تنها به محتوای آموزشی یا امکانات مدرسه وابسته نیست، بلکه چگونگی سازمان دهی فرایند تدریس و نوع تعامل معلم با یادگیرندگان می تواند در شکل گیری مشارکت شناختی و انگیزش یادگیری نقش تعیین کننده ای داشته باشد. در کلاس هایی که فرایند تدریس عمدتا بر انتقال یک سویه محتوا، حفظ مطالب و پاسخ های از پیش تعیین شده استوار است، فرصت محدودی برای پردازش عمیق، پرسشگری، توضیح دهی، حل مسئله و خودراه بری یادگیرنده ایجاد می شود؛ در مقابل، راهبردهای فعال، مشارکتی، مسئله محور، اکتشافی و حمایتگر می توانند دانش آموزان را از دریافت کنندگان منفعل به مشارکت کنندگان فعال در فرایند یادگیری تبدیل کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تاثیر راهبردهای تدریس معلمان بر مشارکت شناختی و انگیزش یادگیری دانش آموزان انجام شد. پژوهش از رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی بهره گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان دارای تجربه مستقیم در به کارگیری راهبردهای متنوع تدریس بودند که با نمونه گیری هدفمند و به صورت گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های نمونه پژوهش به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «فعال سازی فرایندهای شناختی»، «تقویت خودمختاری و احساس شایستگی»، «گسترش تعامل و یادگیری مشارکتی»، «نقش بازخورد و حمایت آموزشی» و «کاهش انفعال و افزایش پایداری انگیزشی» منجر شد. تحلیل یافته ها نشان داد که راهبردهای تدریس زمانی بیشترین ظرفیت را برای تقویت مشارکت شناختی و انگیزش یادگیری دارند که دانش آموز را در موقعیت پرسشگری، انتخاب، توضیح، استدلال، همکاری و بازاندیشی قرار دهند. این یافته ها با چارچوب ICAP و نظریه خودتعیین گری همخوانی دارد؛ زیرا فعالیت های سازنده و تعاملی فرصت بیشتری برای پردازش شناختی ایجاد می کنند و حمایت از خودمختاری، شایستگی و ارتباط نیز زمینه انگیزش پایدارتر را فراهم می سازد (Chi & Wylie, ۲۰۱۴; Ryan & Deci, ۲۰۰۰). بنابراین، توسعه حرفه ای معلمان، بازنگری در شیوه های تدریس و حمایت مدیران مدارس از یادگیری فعال می تواند به ایجاد محیط های یادگیری عمیق تر، مشارکتی تر و انگیزه بخش تر منجر شود.

کلیدواژه ها:

راهبردهای تدریس ، مشارکت شناختی ، انگیزش یادگیری ، یادگیری فعال ، تدریس دانش آموزمحور ، تعامل کلاسی ، خودمختاری یادگیری