نقش راهبردهای مدیریت کلاس در کاهش رفتارهای مخرب و بهبود فرایند یادگیری

رفتارهای مخرب و اختلال آمیز در کلاس درس از جمله عواملی هستند که می توانند زمان آموزش را کاهش داده، تمرکز دانش آموزان را مختل کرده و کیفیت تعاملات آموزشی را تحت تاثیر قرار دهند. مدیریت کلاس در این میان صرفا به معنای کنترل انضباطی دانش آموزان نیست، بلکه فرایندی چندبعدی شامل سازمان دهی محیط یادگیری، پیشگیری از رفتارهای نامطلوب، ایجاد قواعد روشن، برقراری روابط مثبت، پایش مستمر رفتار و استفاده هدفمند از بازخورد و تقویت است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش راهبردهای مدیریت کلاس در کاهش رفتارهای مخرب و بهبود فرایند یادگیری انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان دارای تجربه عملی در مدیریت کلاس بودند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های پژوهش، در قالب سناریوی داده ای فرضی، نشان داد که تجربه مشارکت کنندگان حول پنج مضمون اصلی سازمان می یابد: «مدیریت پیشگیرانه و سازمان دهی محیط کلاس»، «ارتباط مثبت و مدیریت تعاملی رفتار»، «تقویت رفتار مطلوب و بازخورد سازنده»، «پایش مستمر و مداخله متناسب با رفتار» و «فعال سازی فرایند یادگیری از طریق مشارکت دانش آموزان». نتایج نشان داد مدیریت موثر کلاس زمانی بیشترین ظرفیت را برای کاهش رفتارهای مخرب دارد که به جای واکنش تنبیهی صرف، بر پیشگیری، پیش بینی موقعیت های مسئله زا، شفافیت انتظارات، مشارکت دانش آموزان و ایجاد رابطه حمایتی استوار باشد. همچنین یافته ها حاکی از آن بود که کاهش رفتارهای مخرب به صورت غیرمستقیم از طریق افزایش زمان مفید آموزش، مشارکت تحصیلی، تمرکز و احساس امنیت روانی، کیفیت یادگیری را ارتقا می دهد. بر این اساس، توسعه شایستگی های مدیریت کلاس، آموزش راهبردهای رفتارمحور و تعاملی به معلمان و ایجاد نظام حمایت حرفه ای در مدارس می تواند در بهبود کیفیت محیط یادگیری و کاهش اختلالات رفتاری نقش داشته باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس ، رفتارهای مخرب ، مدیریت رفتار ، فرایند یادگیری ، مشارکت تحصیلی ، تعامل معلم و دانش آموز ، محیط یادگیری