از الگوپذیری تا نوآوری: تاثیر هوش مصنوعی بر شخصیت و توانایی های دانش آموزان

گسترش ابزارهای هوش مصنوعی، به ویژه سامانه های گفت وگومحور و هوش مصنوعی مولد، فرصت های تازه ای برای آموزش و یادگیری ایجاد کرده است. این ابزارها می توانند توضیح متناسب با سطح دانش آموز، تمرین های بیشتر، بازخورد فوری و پیشنهادهای متنوع برای حل مسئله فراهم کنند؛ اما استفاده بی برنامه از آن ها ممکن است جای تلاش شناختی، بررسی مستقل و تعامل آموزشی را بگیرد. هدف این مقاله، تحلیل تاثیر هوش مصنوعی بر توانایی های دانش آموزان، از جمله تفکر انتقادی، حل مسئله، خلاقیت و خودتنظیمی یادگیری، و نیز بررسی پیامدهای احتمالی آن برای ویژگی های مرتبط با رشد شخصی مانند استقلال، پشتکار، خودکارآمدی و مسئولیت پذیری است. پژوهش حاضر با روش مروری تحلیلی و بر پایه بررسی منابع فارسی و لاتین تدوین شده است. یافته ها نشان می دهد که تاثیر هوش مصنوعی به طور مستقیم و یکسان بر شخصیت همه دانش آموزان قابل اثبات نیست و به شیوه استفاده، طراحی تکلیف، سواد هوش مصنوعی، نقش معلم و شرایط دسترسی وابسته است. استفاده هدایت شده می تواند به تمرین و بازخورد کمک کند؛ درحالی که اتکای بیش از حد به پاسخ های آماده ممکن است به یادگیری سطحی و کاهش تمرین بعضی مهارت های شناختی بینجامد. بر همین اساس، هوش مصنوعی زمانی می تواند از الگوپذیری به نوآوری کمک کند که دانش آموز را به پرسشگری، ارزیابی، اصلاح و دفاع از ایده خود وادار سازد. [نعمت اللهی و همکاران، ۱۴۰۴؛ پایکاری و اصفهانی، ۱۴۰۴؛ Zhai et al., ۲۰۲۴؛ OECD, ۲۰۲۶]

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، دانش آموزان ، شخصیت ، تفکر انتقادی ، خلاقیت ، خودتنظیمی یادگیری ، سواد هوش مصنوعی ، نوآوری