چگونه توانستم با ایجاد «نقطه امن روان شناختی» در مدرسه و اجرای فعالیت های مشاوره ای، احساس امنیت، آرامش و توانایی مدیریت هیجان دانش آموزان را افزایش دهم؟

مدرسه صرفا محیطی برای انتقال دانش و مهارت های آموزشی نیست، بلکه بخش مهمی از زندگی اجتماعی و هیجانی دانش آموزان در آن شکل می گیرد. دانش آموزان در دوران نوجوانی ممکن است با فشارهای تحصیلی، تعارض های خانوادگی، مشکلات ارتباطی، نگرانی درباره آینده، شکست های تحصیلی، تعارض با همسالان و ناتوانی در بیان مناسب هیجان های خود مواجه شوند. در چنین شرایطی، نبود یک فضای حمایتگر و قابل اعتماد در مدرسه می تواند موجب انباشته شدن هیجان های منفی، کاهش تمرکز، افزایش واکنش های تکانشی و تضعیف مشارکت تحصیلی شود. بر همین اساس، در جایگاه مشاور دبیرستان شهید بهشتی ناحیه دو یزد، با مشاهده برخی نشانه های اضطراب، بی قراری، انزوای ارتباطی، زودرنجی و دشواری در بیان احساسات در تعدادی از دانش آموزان، این مسئله مورد توجه قرار گرفت که چگونه می توان با استفاده از ظرفیت مشاوره مدرسه، محیطی امن، آرام و غیرقضاوتی برای بازشناسی و مدیریت هیجان ایجاد کرد. هدف این اقدام پژوهی، افزایش احساس امنیت روان شناختی، آرامش و توانایی مدیریت هیجان دانش آموزان از طریق ایجاد «نقطه امن روان شناختی» و اجرای مجموعه ای از فعالیت های مشاوره ای بود. پژوهش حاضر با رویکرد اقدام پژوهی مدرسه محور و با مشارکت نمونه ای هدفمند از ۱۲ دانش آموز که بر اساس مشاهده های اولیه و نظر مشاور به حمایت بیشتری در زمینه تنظیم هیجان نیاز داشتند، انجام شد. برای گردآوری اطلاعات از مشاهده نظام مند، گفت وگوی نیمه ساختاریافته، یادداشت های تاملی مشاور، گزارش دبیران و چک لیست خودسنجی پژوهشگرساخته استفاده شد. اقدامات در دو چرخه برنامه ریزی، اجرا، مشاهده و بازاندیشی انجام گرفت و پس از تحلیل و مقایسه شواهد اولیه و ثانویه، تغییرات ایجادشده بررسی شد. یافته های نمونه نشان داد که پس از اجرای مداخلات، مراجعه هدفمند دانش آموزان برای آرام سازی، توانایی نام گذاری هیجان ها، استفاده از راهبردهای آرام سازی، بیان مسئله به شیوه کلامی و کنترل واکنش های هیجانی افزایش یافته است. ایجاد فضای امن، پذیرش بدون قضاوت، کارت های هیجانی، تمرین تنفس و آرام سازی، گفت وگوی فردی و آموزش راهبردهای مقابله ای از موثرترین اقدامات شناسایی شده بودند. نتایج با مبانی نظری تنظیم هیجان و یافته های پژوهش های مربوط به یادگیری اجتماعی هیجانی همسو بود؛ پژوهش Durlak و همکاران نیز بر اثربخشی برنامه های مدرسه محور اجتماعی هیجانی در بهبود مهارت های اجتماعی و هیجانی، رفتار و عملکرد تحصیلی تاکید کرده است.

کلیدواژه ها:

نقطه امن روان شناختی ، امنیت روانی ، تنظیم هیجان ، آرامش دانش آموزان ، مشاوره مدرسه ، اقدام پژوهی ، دانش آموزان دبیرستانی