تحلیل نقش روش های تدریس فعال در تقویت انگیزش، مشارکت و یادگیری دانش آموزان

تحولات معاصر در حوزه تعلیم وتربیت، ضرورت بازاندیشی در شیوه های سنتی تدریس و حرکت به سوی الگوهایی را برجسته ساخته است که دانش آموز را از دریافت کننده منفعل اطلاعات به مشارکت کننده فعال در فرایند یادگیری تبدیل می کنند. در این میان، روش های تدریس فعال با تاکید بر تعامل، حل مسئله، گفت وگو، همکاری، کاوش، تجربه و بازخورد، ظرفیت قابل توجهی برای تقویت انگیزش، مشارکت و کیفیت یادگیری دانش آموزان دارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش روش های تدریس فعال در تقویت انگیزش، مشارکت و یادگیری دانش آموزان انجام شد. پژوهش از نظر رویکرد کیفی و با استفاده از طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان پژوهش ۲۴ نفر از معلمان دارای تجربه استفاده از روش های تدریس فعال بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. تحلیل داده ها در الگوی پژوهشی حاضر به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «تحریک انگیزش و علاقه مندی به یادگیری»، «افزایش مشارکت و تعامل آموزشی»، «تعمیق و ماندگاری یادگیری»، «تقویت خودکارآمدی و مسئولیت پذیری یادگیرنده» و «نقش شرایط اجرایی و شایستگی حرفه ای معلم در اثربخشی روش های فعال» منجر شد. یافته ها نشان می دهد روش های فعال از طریق ایجاد فرصت انتخاب، تجربه موفقیت، تعامل همسالان، درگیری شناختی، بازخورد مستمر و ارتباط دادن محتوای درسی با مسائل واقعی، می توانند هم زمان بر ابعاد انگیزشی، رفتاری و شناختی یادگیری اثرگذار باشند. با این حال، اثربخشی این روش ها به استفاده صرف از تکنیک های نوین وابسته نیست، بلکه کیفیت طراحی آموزشی، مدیریت کلاس، آمادگی معلم، تناسب روش با هدف یادگیری و فراهم بودن زمان و امکانات نیز در آن نقش تعیین کننده دارد. بر این اساس، توسعه حرفه ای معلمان در زمینه طراحی و اجرای یادگیری فعال، بازنگری در شیوه های ارزشیابی و حمایت مدرسه از فعالیت های مشارکتی می تواند زمینه گذار از آموزش انتقال محور به یادگیری عمیق، مشارکتی و دانش آموزمحور را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، انگیزش تحصیلی ، مشارکت دانش آموزان ، یادگیری فعال ، یادگیری عمیق ، تعامل آموزشی ، خودکارآمدی