نقش رابطه معلم و دانش آموز در شکل گیری انگیزش و مشارکت تحصیلی

کیفیت رابطه میان معلم و دانش آموز از مهم ترین مولفه های اجتماعی و عاطفی محیط یادگیری است که می تواند نگرش دانش آموزان نسبت به مدرسه، انگیزش برای یادگیری و میزان مشارکت آنان در فعالیت های آموزشی را تحت تاثیر قرار دهد. رابطه ای که بر احترام متقابل، حمایت عاطفی، اعتماد، توجه به نیازهای فردی و فرصت مشارکت استوار باشد، زمینه ای فراهم می کند که دانش آموز یادگیری را نه صرفا به عنوان تکلیف تحمیلی، بلکه به عنوان فرایندی معنادار تجربه کند. شواهد پژوهشی نیز نشان می دهد روابط مثبت معلم و دانش آموز با انگیزش، مشارکت، احساس تعلق و رفتارهای یادگیری فعال ارتباط دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش رابطه معلم و دانش آموز در شکل گیری انگیزش و مشارکت تحصیلی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان و دانش آموزانی بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. تحلیل داده ها به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «اعتماد و امنیت عاطفی»، «حمایت و توجه فردی»، «احترام و ارتباط دوسویه»، «تقویت انگیزش درونی و احساس شایستگی» و «ایجاد فرصت برای مشارکت فعال» منجر شد. یافته ها نشان داد رابطه مثبت معلم و دانش آموز از طریق ایجاد احساس ارزشمندی، کاهش ترس از خطا، افزایش تمایل به پرسشگری و تقویت احساس تعلق، زمینه شکل گیری انگیزش پایدارتر را فراهم می کند. همچنین مشخص شد دانش آموزانی که معلم را فردی حمایتگر، شنوا و منصف تجربه می کنند، آمادگی بیشتری برای مشارکت کلامی، انجام فعالیت های گروهی، پیگیری تکالیف و پذیرش مسئولیت یادگیری دارند. این یافته ها نشان می دهد رابطه معلم و دانش آموز صرفا یک متغیر عاطفی حاشیه ای نیست، بلکه بخشی از زیرساخت اجتماعی یادگیری محسوب می شود. بنابراین، مدیران مدارس و برنامه ریزان آموزشی باید توسعه شایستگی های ارتباطی، عاطفی و حمایتی معلمان را در کنار شایستگی های آموزشی مورد توجه قرار دهند.

کلیدواژه ها:

رابطه معلم و دانش آموز ، انگیزش تحصیلی ، مشارکت تحصیلی ، حمایت معلم ، احساس تعلق ، ارتباط آموزشی ، محیط یادگیری