بررسی ارتباط موثر معلم و دانش آموزان در پویایی محیط یادگیری و مشارکت دانش آموزان

کیفیت ارتباط میان معلم و دانش آموز یکی از عوامل بنیادین در شکل گیری محیط های یادگیری پویا، امن و مشارکتی است؛ زیرا نحوه گفت وگو، گوش دادن، بازخورددهی، احترام متقابل و پاسخ گویی معلم به نیازهای شناختی و عاطفی دانش آموزان می تواند زمینه مشارکت فعال آنان در فرایند یادگیری را فراهم سازد. با وجود گسترش روش های نوین تدریس و فناوری های آموزشی، در بسیاری از کلاس های درس همچنان الگوهای ارتباطی یک سویه بر تعاملات آموزشی غلبه دارد و همین مسئله ضرورت بررسی عمیق تجربه معلمان از ارتباط موثر و نقش آن در پویایی کلاس را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش ارتباط موثر معلم در ایجاد محیط یادگیری پویا و مشارکتی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان دارای تجربه آموزشی بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته ها نشان داد که ارتباط موثر معلم از طریق ایجاد امنیت روان شناختی، گوش دادن فعال، گفت وگوی دوسویه، بازخورد سازنده، احترام به دیدگاه دانش آموزان و توجه به تفاوت های فردی، شرایط لازم برای مشارکت واقعی دانش آموزان را فراهم می کند. تحلیل تجارب مشارکت کنندگان همچنین نشان داد محیط یادگیری پویا زمانی شکل می گیرد که ارتباط معلم از انتقال یک طرفه محتوا فراتر رفته و به فرایندی برای گفت وگو، پرسشگری، همکاری، تبادل ایده و یادگیری مشترک تبدیل شود. در این میان، نقش معلم از انتقال دهنده صرف دانش به تسهیل گر تعامل و سازمان دهنده فرصت های یادگیری تغییر می یابد. بر اساس یافته ها، تقویت مهارت های ارتباطی معلمان، آموزش گوش دادن فعال، بازخورد موثر، مدیریت گفت وگوی کلاسی و توجه به ابعاد عاطفی تعاملات می تواند به ارتقای مشارکت و کیفیت تجربه یادگیری دانش آموزان منجر شود. بنابراین، مدیران مدارس و برنامه ریزان آموزشی باید توسعه شایستگی های ارتباطی معلمان را به عنوان یکی از مولفه های اساسی کیفیت بخشی به فرایند یاددهی یادگیری مورد توجه قرار دهند.

کلیدواژه ها:

ارتباط موثر معلم ، رابطه معلم و دانش آموز ، محیط یادگیری پویا ، مشارکت کلاسی ، تعامل آموزشی ، یادگیری مشارکتی ، گفت وگوی کلاسی