کاربرد نظریه رشد اخلاقی کلبرگ در مدارس تحلیلی بر الزامات گذار از انضباط رفتاری به پرورش استدلال اخلاقی

رشد اخلاقی به عنوان یکی از ابعاد اساسی تحول روانی اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری هویت فردی، مسئولیت پذیری اجتماعی و کیفیت تعاملات انسانی ایفا می کند. دوره ابتدایی، به دلیل هم زمانی رشد سریع شناختی، اجتماعی و عاطفی کودکان، از مهم ترین دوره های تحولی برای شکل گیری مبانی قضاوت اخلاقی محسوب می شود. با وجود تاکید نظام های آموزشی بر تربیت اخلاقی، بخش قابل توجهی از رویه های تربیتی مدارس همچنان بر کنترل رفتاری، انتقال مستقیم ارزش ها و ایجاد انطباق بیرونی با قواعد استوار است؛ در حالی که دیدگاه های شناختی تحولی، رشد اخلاقی را فرایندی فعال و مبتنی بر تحول ساختارهای استدلالی فرد تلقی می کنند. نظریه رشد اخلاقی کلبرگ، یکی از برجسته ترین چارچوب های نظری در تبیین تحول قضاوت اخلاقی است که بر نقش تعامل اجتماعی، تعارض شناختی و بازسازی ساختارهای ذهنی در ارتقای سطح استدلال اخلاقی تاکید دارد. بر اساس این نظریه، رشد اخلاقی طی سه سطح شامل پیش قراردادی، قراردادی و پس قراردادی و شش مرحله متوالی صورت می گیرد و تفاوت افراد در داوری اخلاقی، بیش از آنکه به رفتار آشکار آنان مربوط باشد، به منطق استدلالی زیربنای آن رفتار وابسته است پژوهش حاضر با روش مرور تحلیلی منابع نظری و پژوهش های مرتبط، ظرفیت های کاربرد نظریه کلبرگ در محیط های آموزشی را بررسی می کند. یافته های تحلیل نشان می دهد که راهبردهایی همچون بحث معماهای اخلاقی، گفت وگوی فلسفی اخلاقی، مشارکت دانش آموزان در تصمیم گیری های جمعی و ایجاد ساختارهای دموکراتیک در کلاس، می تواند زمینه ارتقای استدلال اخلاقی دانش آموزان را فراهم سازد. همچنین، نتایج نشان می دهد که تحقق تربیت اخلاقی مبتنی بر نظریه کلبرگ مستلزم تغییر نقش معلم از انتقال دهنده قواعد اخلاقی به تسهیل گر فرایند استدلال اخلاقی و تغییر فرهنگ مدرسه از کنترل بیرونی به خودتنظیمی اخلاقی است.

کلیدواژه ها:

رشد اخلاقی ، نظریه کلبرگ ، استدلال اخلاقی ، تربیت اخلاقی ، مدارس ابتدایی ، تعامل کلاسی