توسعه و اعتبارسنجی چارچوب اخلاقی-تربیتی هوش مصنوعی مولد در مدارس، با تاکید بر حریم خصوصی، عدالت، سواد داده، شفافیت و مسئولیت پذیری.

ظهور سریع هوش مصنوعی مولد (GenAI) در محیط های آموزشی، فرصت های بی سابقه ای برای شخصی سازی یادگیری و بهبود کارایی آموزشی فراهم کرده است، اما همزمان چالش های اخلاقی پیچیده ای را در حوزه هایی نظیر حریم خصوصی دانش آموزان، عدالت آموزشی، شفافیت الگوریتمی و مسئولیت پذیری نهادی به وجود آورده است. پژوهش حاضر با هدف توسعه و اعتبارسنجی یک چارچوب اخلاقی-تربیتی جامع برای کاربرد GenAI در مدارس انجام شد. روش پژوهش از نوع آمیخته اکتشافی بود که در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، از طریق مرور نظام مند ادبیات بر اساس چارچوب PRISMA و تحلیل محتوای کیفی ۴۲ سند علمی و سیاستی منتخب، پنج بعد اصلی چارچوب شامل حریم خصوصی و حفاظت از داده ها، عدالت و انصاف الگوریتمی، سواد داده و هوش مصنوعی، شفافیت و قابلیت توضیح، و مسئولیت پذیری و نظارت انسانی استخراج شد. در مرحله کمی، اعتبارسنجی محتوایی چارچوب از طریق روش دلفی سه دوره ای با مشارکت ۲۴ متخصص بین المللی از ۱۸ کشور انجام گرفت. نتایج نشان داد که تمامی مولفه های چارچوب از شاخص روایی محتوایی (CVR) بالاتر از ۰/۶۲ و ضریب توافق کندال (W=۰/۸۷, p<۰/۰۰۱) برخوردار بودند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که چارچوب توسعه یافته می تواند به عنوان ابزاری معتبر برای سیاست گذاری و راهنمای عمل در مدارس مورد استفاده قرار گیرد، مشروط بر آنکه سازوکارهای اجرایی و نظارتی متناسب با بافت محلی هر مدرسه طراحی و پیاده سازی شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، چارچوب اخلاقی-تربیتی ، حریم خصوصی دانش آموز ، عدالت آموزشی ، سواد داده ، شفافیت الگوریتمی ، مسئولیت پذیری ، اعتبارسنجی دلفی