تبیین نقش معلم در پرورش اعتمادبه نفس و باور دانش آموزان به توانایی های فردی و تحصیلی خود

اعتمادبه نفس و باور دانش آموزان نسبت به توانایی های فردی و تحصیلی خود، از مولفه های مهم فرایند یادگیری و رشد روان شناختی به شمار می آید و می تواند بر میزان مشارکت، پشتکار، انگیزش، خودتنظیمی و نحوه مواجهه آنان با دشواری های آموزشی اثرگذار باشد. در این میان، معلم یکی از مهم ترین عوامل محیط مدرسه است که از طریق کیفیت تعامل، نوع بازخورد، شیوه ارزشیابی، فرصت دهی برای تجربه موفقیت و نحوه برخورد با خطا می تواند ادراک دانش آموز از شایستگی و توانایی خود را شکل دهد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش معلم در پرورش اعتمادبه نفس و تقویت باور دانش آموزان به توانایی های فردی و تحصیلی خود انجام شد. پژوهش از رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی بهره گرفت. مشارکت کنندگان فرضی پژوهش شامل ۲۴ معلم دارای تجربه آموزشی بودند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. تحلیل داده ها در الگوی پیشنهادی پژوهش به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «رابطه حمایتگر و پذیرنده معلم»، «بازخورد سازنده و تقویت احساس شایستگی»، «فراهم سازی تجربه موفقیت و فرصت مشارکت»، «پذیرش خطا و ایجاد امنیت روان شناختی» و «توجه به تفاوت های فردی و انتظارات مثبت» منجر شد. یافته های نمونه نشان داد اعتمادبه نفس تحصیلی دانش آموز بیش از آنکه محصول تشویق های کلی و مقطعی باشد، در فرایند تعامل روزمره و از طریق تجربه مکرر دیده شدن، پذیرفته شدن، موفقیت و دریافت بازخورد مشخص شکل می گیرد. این برداشت با شواهد پژوهشی درباره ارتباط روابط مثبت معلم و دانش آموز با مشارکت و پیشرفت تحصیلی و نیز نقش حمایت معلم در خودکارآمدی تحصیلی همخوان است. بر اساس این یافته ها، نظام آموزشی و مدیران مدارس لازم است توانمندسازی معلمان در زمینه بازخورد موثر، ارتباط حمایتگر، مدیریت خطا، توجه به تفاوت های فردی و طراحی فرصت های تجربه موفقیت را بخشی از برنامه توسعه حرفه ای آنان قرار دهند. در چنین رویکردی، معلم صرفا انتقال دهنده محتوا نیست، بلکه عامل مهمی در شکل گیری احساس شایستگی، خودباوری و آمادگی دانش آموز برای مواجهه فعال با مسائل یادگیری است.

کلیدواژه ها:

نقش معلم ، اعتمادبه نفس تحصیلی ، خودکارآمدی ، باور به توانایی های فردی ، حمایت معلم ، رابطه معلم و دانش آموز ، تجربه موفقیت