تحلیل عوامل روی اوری به زیست اخلاقی ازمنظر نهج البلاغه

برخی اندیشمندان معاصر، با تکیه بر مقاله لین وایت (۱۹۶۷)، دین را از عوامل بحران زیست محیطی دانسته اند و این نقد گاه به اسلام نیز تعمیم یافته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به متن نهج البلاغه، این پرسش را بررسی می کند که چه عواملی انسان را به رعایت اخلاق زیست محیطی وامی دارد. پس از تبیین چارچوب نظری، خطبه ها و نامه های مرتبط با حیوانات، طبیعت و زمین تحلیل و مضمون های تکرارشونده در هفت عامل دسته بندی شد: جهان بینی توحیدی و خالق محوری، جایگاه انسان به مثابه خلیفه و مسئولیت پذیری، عدالت محوری، رحمت و پرهیز از آزار، تفکر و تدبر در آفرینش، پاداش و مسئولیت اخروی، و مسئولیت حکومتی و نقش کارگزاران. یافته ها نشان می دهد این عوامل در چهار لایه باور، ارزش، معرفت و ساختار به هم پیوسته اند و اخلاق زیست محیطی نهج البلاغه را خدامحور و مبتنی بر مسئولیت انسان می سازند، نه سلطه جویی. بر این اساس، تعمیم نقد وایت به آموزه های نهج البلاغه پذیرفتنی نیست. مقاله با پیشنهادهایی برای آموزش، سیاست گذاری و پژوهش های آینده پایان می یابد.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، اخلاق زیست محیطی ، حقوق حیوانات ، عوامل ، لین وایت ، توحید