تحلیل سبک های فرزندپروری دینی و تاثیر آن بر انگیزه تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان

تحولات اجتماعی و فرهنگی معاصر، خانواده را با ضرورت بازاندیشی در شیوه های تربیت فرزندان مواجه ساخته است؛ زیرا کیفیت تعامل والدین با فرزندان نه تنها در شکل گیری شخصیت و ارزش های اخلاقی آنان، بلکه در انگیزش تحصیلی، سازگاری با محیط آموزشی و سلامت روانی آنان نیز نقش تعیین کننده ای دارد. در این میان، فرزندپروری دینی هنگامی می تواند کارکرد تربیتی موثر داشته باشد که آموزه های دینی را از سطح انتقال دستوری ارزش ها فراتر برده و با محبت، گفت وگو، مسئولیت پذیری، احترام به استقلال، الگودهی والدین و حمایت عاطفی همراه سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مولفه های سبک فرزندپروری دینی و تبیین تاثیر آن بر انگیزه تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش آموزان و والدینی بودند که بر اساس نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی و با ملاک برخورداری از تجربه مستقیم و معنادار در زمینه تربیت خانوادگی، تعامل آموزشی و تجربه ارزش های دینی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که فرزندپروری دینی موثر در پنج محور اساسی شامل «محبت و امنیت عاطفی مبتنی بر ارزش های دینی»، «الگودهی اخلاقی و رفتاری والدین»، «انضباط همراه با گفت وگو و مسئولیت پذیری»، «تقویت معنای یادگیری و تلاش تحصیلی» و «حمایت از سلامت روان و تاب آوری» قابل تبیین است. در مقابل، تفسیر سخت گیرانه و تنبیهی از آموزه های دینی، کنترل افراطی و مقایسه تحصیلی با سایر دانش آموزان با تجربه فشار روانی، کاهش استقلال و تضعیف انگیزش درونی همراه بود. یافته ها نشان می دهد که اثر تربیت دینی بر عملکرد تحصیلی و سلامت روان، بیش از آنکه ناشی از میزان تاکید کلامی بر آموزه های دینی باشد، به کیفیت رابطه والد فرزند و نحوه تبدیل ارزش های دینی به رفتارهای حمایتی وابسته است. بنابراین، نظام آموزشی و مدیران مدارس می توانند با طراحی برنامه های آموزش خانواده، مهارت های فرزندپروری مبتنی بر ارزش های دینی، گفت وگوی والد فرزند، خودتنظیمی و حمایت عاطفی را تقویت کنند.

کلیدواژه ها:

فرزندپروری دینی ، سبک های فرزندپروری ، انگیزه تحصیلی ، سلامت روان ، تربیت دینی ، دانش آموزان ، خانواده