بررسی نقش فضای عاطفی کلاس و ارتباط حمایتی معلم در رشد اعتمادبه نفس و احساس ارزشمندی دانش آموزان

فضای عاطفی کلاس و کیفیت ارتباط میان معلم و دانش آموز از عوامل اساسی شکل دهنده تجربه روان شناختی دانش آموزان در محیط مدرسه محسوب می شود. دانش آموزان صرفا در تعامل با محتوای آموزشی رشد نمی کنند، بلکه نحوه مواجهه معلم با خطا، موفقیت، پرسش، تفاوت های فردی و نیازهای عاطفی آنان می تواند بر برداشتشان از شایستگی، ارزشمندی و توانایی های شخصی اثر بگذارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش فضای عاطفی کلاس و ارتباط حمایتی معلم در رشد اعتمادبه نفس و احساس ارزشمندی دانش آموزان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان ۲۴ دانش آموز بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. ملاک ورود شامل تجربه مستقیم تعامل آموزشی با معلم، توانایی بیان تجارب کلاسی، تمایل آگاهانه به مشارکت و برخورداری از تجربه کافی از محیط کلاس بود. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های فرضی پژوهش نشان داد تجربه مشارکت کنندگان از فضای عاطفی کلاس در قالب پنج مضمون اصلی شامل امنیت و پذیرش عاطفی، حمایت و توجه فردی معلم، بازخورد سازنده و تقویت احساس شایستگی، فرصت ابراز وجود و مشارکت، و احترام به تفاوت های فردی و کاهش مقایسه اجتماعی سازمان می یابد. تحلیل داده ها نشان داد ارتباط حمایتی معلم از طریق ایجاد احساس دیده شدن، کاهش ترس از اشتباه، افزایش جرئت بیان دیدگاه ها و تقویت ادراک شایستگی، زمینه رشد اعتمادبه نفس و احساس ارزشمندی دانش آموزان را فراهم می کند. در مقابل، تحقیر، سرزنش، مقایسه مداوم و بی توجهی به نیازهای عاطفی می تواند برداشت دانش آموز از ارزشمندی خود را تضعیف کند. بر این اساس، ایجاد کلاس عاطفی و حمایتی نباید موضوعی فرعی در فرایند آموزش تلقی شود، بلکه بخشی از کیفیت آموزشی و تربیتی مدرسه است. یافته ها بر ضرورت توسعه شایستگی های ارتباطی، عاطفی و بازخورددهی معلمان و ایجاد سازوکارهای مدرسه ای برای تقویت محیط های امن، پذیرنده و مشارکت محور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

فضای عاطفی کلاس ، ارتباط حمایتی معلم ، اعتمادبه نفس ، احساس ارزشمندی ، روابط معلم و دانش آموز ، امنیت روان شناختی ، خودپنداره