بررسی تاثیر بازخورد معلم بر اعتمادبه نفس و عملکرد تحصیلی دانش آموزان

بازخورد معلم به عنوان یکی از اساسی ترین مولفه های فرایند یاددهی–یادگیری، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری نگرش ها، باورهای فردی و ویژگی های روان شناختی دانش آموزان ایفا می کند و در این میان، بازخورد توصیفی به دلیل ماهیت کیفی، فرایندمحور و حمایتی خود، می تواند تاثیر عمیق تری بر ابعاد شخصیتی به ویژه اعتمادبه نفس دانش آموزان داشته باشد؛ اعتمادبه نفس که به معنای باور فرد به توانایی ها، شایستگی ها و ارزشمندی خویشتن است، یکی از پیش نیازهای اساسی موفقیت تحصیلی، مشارکت فعال در کلاس درس، جرات ورزی در بیان دیدگاه ها، پذیرش مسئولیت های یادگیری و مقابله موثر با چالش های آموزشی محسوب می شود و هرگونه تضعیف یا تقویت آن می تواند پیامدهای بلندمدتی بر مسیر تحصیلی و حتی زندگی اجتماعی فرد برجای گذارد؛ در سال های اخیر، تحول در نظام های ارزشیابی آموزشی و حرکت از نمره محوری به سوی ارزشیابی کیفی–توصیفی، توجه پژوهشگران را به بررسی آثار روان شناختی این نوع بازخورد جلب کرده است، زیرا در شیوه های سنتی مبتنی بر نمره، تاکید عمدتا بر نتیجه نهایی و مقایسه اجتماعی دانش آموزان است که این امر می تواند اضطراب عملکرد، ترس از شکست، احساس ناکارآمدی و کاهش خودباوری را در برخی فراگیران تقویت کند، در حالی که بازخورد توصیفی با تمرکز بر فرایند یادگیری، شناسایی نقاط قوت، ارائه پیشنهادهای مشخص برای بهبود و پرهیز از برچسب زنی، زمینه شکل گیری خودپنداره مثبت و احساس کفایت را فراهم می سازد؛ پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر بازخورد توصیفی معلم بر میزان اعتمادبه نفس دانش آموزان انجام شده و تلاش کرده است با تبیین ابعاد نظری و تجربی این رابطه، نشان دهد که چگونه نحوه بیان نظر معلم درباره عملکرد دانش آموز می تواند ادراک او از توانایی هایش را تحت تاثیر قرار دهد؛ در این راستا، با بهره گیری از روش توصیفی–همبستگی و استفاده از ابزارهای سنجش استاندارد اعتمادبه نفس و پرسشنامه های مرتبط با نوع بازخورد دریافتی، داده های لازم گردآوری و تحلیل شد و نتایج حاکی از آن بود که بین دریافت بازخورد توصیفی مستمر، دقیق و حمایتی و افزایش سطح اعتمادبه نفس دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد، به گونه ای که دانش آموزانی که بازخوردهایی حاوی توضیح درباره پیشرفت فردی، تاکید بر تلاش، ارائه راهکارهای عملی برای ارتقا و بیان نقاط قوت شخصی دریافت کرده اند، نسبت به همتایان خود در نظام نمره ای، احساس ارزشمندی، شایستگی و انگیزش درونی بیشتری گزارش کرده اند؛ افزون بر این، یافته ها نشان داد بازخورد توصیفی می تواند با کاهش تمرکز بر مقایسه های رقابتی و جایگزینی آن با معیارهای رشد فردی، اضطراب تحصیلی را کاهش داده و فضای امن تری برای تجربه خطا و یادگیری از اشتباه فراهم آورد، امری که خود نقش مهمی در تثبیت اعتمادبه نفس پایدار دارد؛ همچنین تحلیل نتایج نشان داد کیفیت بازخورد، لحن بیان، زمان ارائه و تداوم آن از عوامل موثر در شدت تاثیرگذاری بر اعتمادبه نفس است و بازخوردهایی که به صورت مشخص، قابل فهم، واقع بینانه و همراه با احترام ارائه می شوند، بیشترین اثر مثبت را بر ادراک دانش آموز از توانمندی های خویش دارند؛ بر اساس یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که بازخورد توصیفی نه تنها ابزاری برای سنجش یادگیری، بلکه راهبردی تربیتی برای پرورش شخصیت، تقویت خودکارآمدی و شکل دهی به نگرش مثبت نسبت به یادگیری است و توجه آگاهانه معلمان به شیوه ارائه بازخورد می تواند به عنوان عاملی کلیدی در ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت تجربه آموزشی دانش آموزان مورد توجه قرار گیرد؛ ازاین رو پیشنهاد می شود در برنامه های تربیت معلم، کارگاه های تخصصی درباره مهارت های بازخورددهی موثر طراحی و اجرا شود تا معلمان بتوانند با بهره گیری از اصول علمی ارتباط حمایتی، نقش سازنده تری در پرورش اعتمادبه نفس نسل آینده ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

بازخورد توصیفی ، اعتمادبه نفس ، ارزشیابی کیفی ، خودکارآمدی ، انگیزش تحصیلی