بررسی تدریس خلاق در محیط های مجازی بر انگیزش و مشارکت تحصیلی دانش آموزان: نقش میانجی تعامل معلم–دانش آموز

گسترش محیط های یادگیری مجازی، شیوه های سنتی تدریس را با ضرورت بازاندیشی در چگونگی ایجاد انگیزش، مشارکت و تعامل آموزشی مواجه ساخته است. در چنین محیط هایی، صرف انتقال محتوای درسی از طریق ابزارهای دیجیتال نمی تواند تضمین کننده مشارکت فعال دانش آموزان باشد و کیفیت تجربه یادگیری تا حد زیادی به خلاقیت معلم و کیفیت تعاملات آموزشی وابسته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین تاثیر تدریس خلاق در محیط های مجازی بر انگیزش و مشارکت تحصیلی دانش آموزان و واکاوی نقش میانجی تعامل معلم–دانش آموز انجام شد. پژوهش از نظر رویکرد کیفی و با طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان و افراد دارای تجربه مستقیم در فرایند تدریس و یادگیری مجازی بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند و گردآوری داده ها تا دستیابی به کفایت اطلاعاتی ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های الگوی پژوهش نشان می دهد که تدریس خلاق در فضای مجازی از طریق تنوع بخشی به فعالیت های یادگیری، استفاده از روش های مشارکتی، بازی وارسازی، مسئله محوری، تولید محتوای چندرسانه ای و ایجاد فرصت برای انتخاب و ابراز نظر دانش آموزان، زمینه تقویت انگیزش درونی و مشارکت فعال را فراهم می کند. در این میان، تعامل معلم–دانش آموز به عنوان سازوکار واسط، نقش تعیین کننده ای در تبدیل ظرفیت های تدریس خلاق به تجربه واقعی یادگیری دارد؛ به گونه ای که بازخورد مستمر، ارتباط شخصی سازی شده، حمایت عاطفی، حضور آموزشی و پاسخ گویی معلم می تواند احساس تعلق و شایستگی دانش آموز را تقویت کند. بر این اساس، اثربخشی تدریس خلاق در محیط مجازی صرفا به استفاده از فناوری وابسته نیست، بلکه به کیفیت رابطه آموزشی و نحوه طراحی تعاملات انسانی در بستر دیجیتال وابسته است. نتایج می تواند برای معلمان، مدیران مدارس و برنامه ریزان آموزشی در طراحی الگوهای تدریس مجازی تعاملی و انگیزش بخش مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تدریس خلاق ، آموزش مجازی ، انگیزش تحصیلی ، مشارکت تحصیلی ، تعامل معلم–دانش آموز ، یادگیری دیجیتال ، روش های تدریس نوین