تطبیق متن و تصویر در منتخبی از نگاره های نسخه ی مصور خاوران نامه (محفوظ در کاخ- موزه ی گلستان)

نسخه ی مصور خاوران­نامه، محفوظ در کاخ موزه ی گلستان، یکی از ارزشمندترین آثار نقاشی ایرانی در مکتب هنری شیراز و در دوره ی ترکمانان است. اشعار این نسخه توسط شاعر قرن نهم هجری، ابن­حسام خوسفی، سروده شده و مضمون آن شرح رشادت­های حضرت علی­(ع) و یاران آن حضرت در سرزمین­های خاوران است. از منظر هنر ایرانی- اسلامی، نگارگری نقشی فراتر از تصویرگری و تزئین دارد و به مانند زبانی بصری برای بازتاب مفاهیم ادبی، مذهبی و اخلاقی عمل می­کند. ارتباط میان متن و تصویر، در نسخه­های مصور، نشان­دهنده ی هماهنگی دقیق بین روایت کلامی و بیان بصری است. مطالعه ی تطبیقی میان متن و تصویر در آثار مصور، امکان بررسی چگونگی بازآفرینی مضامین ادبی در بستر تصویری و تحلیل شیوه­های هنری نگارگران را فراهم می­آورد و نشانگر اهمیت نگارگری در انتقال مفاهیم و ایجاد تعامل میان هنر و ادبیات است. براین اساس، پژوهش حاضر، با هدف تطبیق رابطه ی میان متن و تصویر در نسخه ی مصور خاوران نامه (نسخه ی محفوظ در کاخ موزه ی گلستان) و همچنین شناسایی روش های بازنمایی مفاهیم ادبی در قالب تصویری، در پی پاسخ به این پرسش­ است: تطابق متن و تصویر در نگاره­های نسخه ی مصور خاوران­نامه چگونه صورت گرفته ­است؟ پژوهش پیش­رو از نوع بنیادین است که به شیوه ی توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده و داده­های آن به روش اسنادی جمع­آوری شده است. جامعه ی پژوهش شامل ۱۵ نگاره از نسخه ی مصور خاوران­نامه است که به روش کیفی مورد تحلیل و تطبیق قرار گرفته است و نتایج سه نمونه از نگاره­های منتخب در پژوهش آورده شده و مابقی در جداول پایانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصل شده نشان می­دهد که نگارگر با بهره­گیری از عناصر بصری، چون ترکیب­بندی بصری، هارمونی رنگی و شخصیت­پردازی دقیق، سعی در بازآفرینی تصویری روایت حماسی و مذهبی متن داشته است؛ به طوری که نگارگر غالبا اوج روایت و نقاط عاطفی و حماسی داستان را برای تصویرگری برگزیده است. نگارگر خاوران نامه، با تلفیق وفاداری به متن و خلاقیت بصری، اثری پدید آورده که بازتاب دهنده ی پیوند عمیق میان نگارگری و ادبیات حماسی در هنرایران- اسلامی است.

کلیدواژه ها:

نگارگری ، خاوران نامه ، حضرت علی(ع) ، تطبیق متن و تصویر