چالش های حقوقی و راهکارهای کارآمدسازی فرآیندهای مناقصه و مزایده در شهرداری ها (با مطالعه تطبیقی در شهرداری اراک)

زمینه و هدف: مناقصات و مزایده ها از مهم ترین ابزارهای تامین کالا، خدمات و واگذاری اموال در شهرداری ها محسوب می شوند که نقش تعیین کننده ای در شفافیت مالی، پیشگیری از فساد و کارایی هزینه های عمومی دارند. با این حال، فرآیندهای مناقصه و مزایده در شهرداری ها با چالش های حقوقی و اجرایی متعددی مواجه است که برخی از آنها به ویژه در شهرداری اراک قابل بررسی است. این پژوهش با هدف شناسایی چالش های حقوقی فرآیندهای مناقصه و مزایده در شهرداری اراک و ارائه راهکارهای کارآمدسازی آنها انجام شده است.روش پژوهش: این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است. داده ها با استفاده از روش کتابخانه ای (قوانین و مقررات مربوط به مناقصات و مزایده ها، منابع علمی) و مطالعه میدانی (بررسی محتوای سامانه عیان شهرداری اراک و مستندات مرتبط) گردآوری شده است. برای تحلیل داده ها از رویکرد تحلیل محتوای کیفی و مطالعه تطبیقی استفاده شده است.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین چالش های حقوقی فرآیندهای مناقصه و مزایده در شهرداری اراک عبارت اند از: (۱) عدم شفافیت کامل در فرآیندهای برگزاری و اعلام نتایج؛ (۲) نواقص در نظام نظارت بر اجرای قراردادهای مناقصه و مزایده؛ (۳) ضعف در شفاف سازی مزایده های واگذاری کیوسک ها و بازارچه ها که از مشکلات همیشگی بوده است؛ (۴) عدم به روزرسانی مستمر اطلاعات مربوط به مناقصات و مزایده ها در سامانه شفافیت؛ و (۵) خلاهای قانونی در حوزه اعتراض به نتایج مناقصات و تضمین حقوق ذی نفعان. سامانه عیان شهرداری اراک با بارگذاری اطلاعات مناقصات، مزایده ها و قراردادها گامی در جهت شفافیت برداشته است، اما در فازهای بعدی باید اطلاعات مربوط به عملیات اجاره کیوسک ها و بازارچه ها را نیز شفاف سازی کند تا از حواشی و مشکلات همیشگی مزایده ها جلوگیری شود. همچنین، تصویب دکترین نوین مدیریت شهری با رویکرد سهمرحله ای و هوشمند در صدور مجوزها، می تواند به شفافیت و کاهش فساد در حوزه قراردادها و مناقصات کمک کند.نتیجه گیری: شهرداری اراک با راه اندازی سامانه عیان و شفاف سازی اطلاعات مناقصات، مزایده ها و قراردادها گام های مهمی در جهت شفافیت و مبارزه با فساد برداشته است، اما برای کارآمدسازی کامل این فرآیندها، نیازمند تکمیل شفافیت در حوزه مزایده های واگذاری اموال، به روزرسانی مستمر اطلاعات، تقویت نظام نظارت بر اجرای قراردادها، و رفع خلاهای قانونی در حوزه اعتراض به نتایج است. پیشنهاد می شود که شهرداری اراک با تکمیل فازهای بعدی سامانه عیان (به ویژه شفاف سازی مزایده های کیوسک ها و بازارچه ها)، ایجاد سازوکار موثر اعتراض به نتایج مناقصات، و تقویت نظام نظارت بر اجرای قراردادها، گام های موثری در جهت کارآمدسازی این فرآیندها بردارد.

کلیدواژه ها:

مناقصه ، مزایده ، شفافیت ، سامانه عیان ، شهرداری اراک ، حقوق قراردادها ، مبارزه با فساد.