اخلاق مراقبت در طراحی دستیارهای هوشمند برای دانش آموزان با نیازهای ویژه: تلفیق رویکرد اسلامی و یونسکو

این مرور روایی با هدف تبیین نقش اخلاق مراقبت در طراحی دستیارهای هوشمند برای دانش آموزان با نیازهای ویژه و بررسی امکان تلفیق آن با رویکردهای اسلامی و چارچوب های یونسکو انجام شد. ادبیات موجود از منظر تاریخی، مفهومی، اخلاقی و کاربردی بررسی و بر موضوعاتی چون شخصی سازی یادگیری، عاملیت دانش آموز، کرامت انسانی، عدالت الگوریتمی، حریم خصوصی، شفافیت و نظارت انسانی تمرکز شد. بررسی منابع نشان داد که دستیارهای هوشمند می توانند از طریق ارائه بازخورد فوری، محتوای سازگار، پشتیبانی چندوجهی و کاهش بار اداری، فرصت های آموزشی دانش آموزان با نیازهای ویژه را گسترش دهند. بااین حال، خطرهایی مانند سوگیری فرهنگی و زبانی، تقلیل دانش آموز به پروفایل داده ای، وابستگی به اتوماسیون و تضعیف رابطه معلم–دانش آموز نیز همچنان مطرح است. اخلاق مراقبت بر توجه، پاسخگویی، حفظ رابطه و حمایت از عاملیت یادگیرنده تاکید می کند؛ رویکرد اسلامی با مفاهیمی مانند کرامت، امانت داری، عدالت و لاضرر، مبنایی هنجاری برای سنجش خیر و آسیب فراهم می سازد؛ و چارچوب های یونسکو اصولی جهانی برای فراگیری، شفافیت، حقوق بشر و حکمرانی مسئول ارائه می دهند. در مجموع، تلفیق این سه دیدگاه می تواند به شکل گیری الگویی انسان محور، فرهنگی حساس و اخلاق مدار برای طراحی دستیارهای هوشمند بینجامد؛ الگویی که در آن فناوری مکمل قضاوت معلم و روابط مراقبتی است، نه جایگزین آن ها.

کلیدواژه ها:

آموزش ویژه ، اخلاق اسلامی ، اخلاق مراقبت ، دستیار های هوشمند ، حکمرانی هوش مصنوعی ، کرامت انسانی.